Heyva Gulu

Azerbaycan ikiye boluneneden sonra birleşmek ve butunleşmek Azerbaycan milleti terefinden muqeddes duyqu ve haqli istek kimi xalqin gundeminedir.Birleşmek idyasi heç bir siyasi -ictimai qurumun keşfi ve tapintisi deyil.Hele çar rusiyasi ve qacarlar dovru, iki Azerbaycan arasinda siyasi serhed çekilmesine baxmayaraq , elaqeler geniş ve gel-get neinki sovetler dovru belke indi kinden de qat, qat çox olmuşdur.Verilen resmi melumatlara gore ilde 300 minden çox resmi gediş geliş qeyde alinmişdir.Ela ailelerde olmuşdu ki ,Guneyden olmasina baxmayaraq ,omur boyu Quzeyde yaşamiş ve eksine.1937-ci ilde Sovetler Birliyi Alman Faşizmile savaş erefesinde olduqu zaman serhdlerin baqlanmasile elaqedar, Guneyden olanlara movqelerini mueyyenleşdirmeyi teklif etmişler.Bu zaman texminenen 50 mine yaxin aile guneye keçmiş, qlanlari ise Quzey Azerbaycanda yşamaqa ustunluk vererek orada qalmişlar.Yalniz bundan sonra serhed baqlanmiş ve gediş,geliş çetinlişmişdir.

1945-46-ci illerde Guney azerbaycan milli hokumeti qurularken Quzey Azerbaycan Sovet respublikasi , Guneyde milli hokumetin yaradilmasinda herterefli komek etmiş, moskvadan izinli ve iznsiz Guneye ciddi ve herterefli destek vermişdir.Sovet azerbaycanindan guneye gelen elm, medeniyyet işçileri, senete adamlari, mutexessisler , rejisorlar ve bir sozle boyuk yaradici qoruplar Azerbaycan Milli dovletinin yaranmasinda boyuk heves ve maraqla iştirak etmiş ve oz soydaşliq borclarini yerine yetirmişler.Bu işde Guzey azerbaycan ehalisi butovlukde ve respublikanin rehbeleri ozellikle maraqli idi.Baqirov tek başina maşina oturub tebrize gedir,oradan Urumiyeye başçekir. O deyir ele admalr gordum ki, geydiyi paltarin hansi rengde olduqunu seçmek olmurdu,esil reng yamaqlar içinde itmişdi.Baqirov gorduyu sehneleri urek aqrisi ile yad edir.Hele elem, medeniyyet ve ana dili sahesinde olan acinacaqli durum onu daha kovreldir ve tedbirler qilmaqa sovq edirdi.Duzdu Baqirov dovlet adami did , amma eyini zamanda Azerbaycan turku idi.O da her bir duyqulu insan kimi Guney Azerbaycanin duşduyu duruma aciyir ve uzulurdu.Bqairovun Guneye olan munasibetinde siyasi maraqlar axtarmaqda olar, amma bu siyasi maraq milletçilik duyqularile aşilanmiş ve veten duyqusile cilalanmişdi.O tek başina tebrize gedende gorur bir neçe uşaq oynayir, maşini saxlayib yere duşen kimi uşaqlar qaçir, onlari çaqirir.Baqirov deyir ki, uşaqlar gorduler onlarin dillerinde danişiram,geri donub menim yanima geldiler.Tebii ki , Baqirov meselen veyetanmla hemserhed yerde işleseydi, ne tek başina ora gederdi, nede ehalinin ciriq paltarindan azerbaycandaki qeder duyqulanardi.Moskvadan ferqli olaraq Baqirov Azerbaycan mili hokumetinin yaşamasi uçun elinden geleni etmek isteyirdi,O, bu meqsedele Moskvaya gedir, Istalinle danişiq aparir, Istalin yardim edilmeyeceyi haqda artiq qerar çixarildiqini deyir.

Milli hokumet yanilenden sonra Baqirov Pişeverini ,Qulam Yehani ve başqalarini goruşe çaqirir.Qulam Yehya deyir ki, o elni sarimişdi.Deyirmiş ki, hekimler deyir esebdendi bu ikinci defedi elim bele olur,birinci defe oqlumun olum xeberi gelende bele olmuşdu, bir de sizin bu hadisede.

Bundan sonra iki Azerbaycan arasinda demir divar çekildi.Neticede Hesret edebiyyati yarandi.Hesret edebiyyatinin qehremani ilk novbede xalq ozu idi.

Xalq edebiyyati olan bayatilarimizda bu hesret ozunu bele terennum etmişdir:

Men aşiq oyan daqlar

Yatmisan oyan daqlar

Bu teref qemxanadi

Necedi oyan daqlar.

Sonralar bu duyqulari duyan ve eşiden yazrlarimiz ve şairlerimiz xalqin sesine ses verdi, Suleyman rustemin meşhur Tebriz poymasi yarandi.Minlerle, on minlerle hekaye , şer ve diyişmeler qeleme alindi,Bextiyarnan Şehriyar deyişmesi folkolorlaşdi ve dastana çevrildi.

Hadiselerin gelişmesi getdikce siyasi xarakter alirdi,ele bu zaman Bextiyar vehabzadenin Meşhur "Gulustan"poyemasi yarandi.Belelikle azerbaycan milletinin butuvleşmek arzusu senedleşdi.Muqeddesleşdi . Xalq siyasi ve coqrafi serhed baximindan ayri tale yaşasada vahid edebiyat formalşdirdi ve buna can atdi.

1988-ci il Bakide meşur Noybr, Dekabr mitingleri başlanmişdi.Mitingde çixiş den Ebulfez Elçibey elan etdi ki, Tebrizde de miting olub ve bizimle birleşmek istemişler.Başqalarini demirem men metel qaldim.Oz-ozume dedim axi bu boyda da yalan olar.Başa duşurdum ki, bu yalanlar siyasi meslehet xarakteri daşiyir.Mmma xalqin muqeddesatila , duyqularile oynamqi gozlemirdim.Ara sakitleşenden sonra Elçibeye yaxinlaşdim ve sordum ki, bu xeberi hardan almisiniz ?.Elçibey dovresindeki adamlarin çoxluqunu nezere alib nese demek istedi,sonra dedi "xeber deqiqdi bey arxayin olun",dedim axi xeberin qaynaqi hardandi ? sohbet ciddileşdi.O , dedi ki, "Uşqalar qatarnan serhedden keçende gorubler". her şey aydin idi.Xeber uydurulmuşdu.Ondan sonra bele yudurma xeberlerin ardi arasi kesilmek bilmirdive qisa zaman kesiyinde bu xeberlerin uydurma olduqu hamiya aydin oldu.Ele qeyd etdiyim uydurma xeberden başlayaraq Guney Azerbaycan movzusu , beylerin siyasi alverine çevrildi.

Mir Cefer Baqirovdan ferqli olaraq beylerin hereketlerinde milli menafe ve milletçilik duqusu gorunmurdu.Bunlar dediklerinden yalniz siyasi meqsed gudur ve ucuz , yalan tebliqatla meşhurlaşmaq isteyrdiler.Bu uydurma tebliqtda heç bir halda ne Quzey , ne de Guney Azerbaycanin heç bir siyasi, ictimai ve başqa maraqi ve xeyrine olan bir şey yox idi.Bu tebliqatin bunyesi Amerikaya yarinmaq ucun Irana sataşmaq idi.Ortada bir milletin milli duyqulari , muqedde saydiqi amallari oyuncaqa çevrilir ve siyasi talei dunya siyaset bazarinda alvere çevrilir, eyni zamanda Iran rejimine mahna verir ki, Guney Azerbaycanin geleceyinin qaranliq olduqunu el-alti tebliq etsin ve Tebrizde , Erdebilde , Miyanada yatirim yatirtmaq isteyen daxili ve xarici iş adamlarini Guney Azerbaycanda yatirm yatirmaqdan daşindirsin.Bu uydumalr erefesinde almaniyanin boyuk bir şirketi Miyanada maşin qayirma zavodu qurmaq isteyirdi.Bu sozler ortaya çixan kimi defter-desteyini yiqişdirdi getdi.Evezinde bize azerbaycan xaql cebhesinin esasnamesinde iki azerbaycani birleşdirmek maddesi qaldi.Turkiyeli bir şir demişken :

Ye Mamet ye

Ye Mamet ye

Ye Mamet ye.

"Beylerin" Hakimiyyeti dovru

Bir gun seher işe getmek uçun evden çixdim.Gozum evimizin yaxinliqinda avtobus dayanacaindaki maşinlara sataşdi.Dik dayandim.Etrafima baxim.Dedim goresen men hardayam.Gordum yox deyesen sehv etmirem Bakidyam.Aqlima geldi birden menide torbaya salib Irana aparmiş olarlar.Dayanacaqdaki avtobuslara diqqetle baxdim 1977-78 ci illerdeki tehranin kohne avtobuslari idi.Novbeye dayanmişdilar camati daşiyidilar.Avtobusa oturmadan once şoferlere diqqetle baxdim.Vaqifi tanidim, dedim bu ne işdi.Dedi gel uste.Yol boyu dedi ki, bunlari irandan aliblar, ozude hokumet alib, şexsi firmalar yox. Işim yox ki, Vaqifinde avtobuslarin veziyyetinden oz gileyi var idi.Deyirdi kohnediler , bizim yollarda 10-15 gun işleye ya yox, hele maqnitafonu da yoxdu.

Iranin avtobuslarinda deniz qiraqina çimerliklere getmişdik.Birden bir deste saqqlli leleyin ayyaqqabi, qara uzun koynek, ellerinde tesbeh, başlarinda taska yayin qizmar istisinde bezilerinin eyninde yun şalvar, yarisi guneyli , yarisi quzeyli hizbiullah destesi başimizin ustun kesdirdi.Bizden pasport istedi.soruşduqda dediler ki, bilmek isteyirik yaninizda ki, bu qadinlar sizin neyinizdi.Men onlara yaxinlaşib onlarin kim olduqunu ve hansi qanuna gore camati yoxladiqlarini soruşdu.Kim olduqlari haqda islam evladlari olduqlarini ve islam qanunnuna gorede camati yoxladiqlarini bildirdiler.Hami metel qalmişdi.Camatin istrahetin pozdular, her başini goturub bir terefe qaçdi.Başimi qaldirib Iran avtobuslarini , boyrumde hizbullah destelerini gorende qalima geldi ki , "Beyler" Azerbaycani heqiqeten "birleşdirecek".

Artiq proses başlanmişdi.

Nenem Goranboyda olurdu.Neniye baş çekmek uçun Goranboya gedrken Genceden keçmeli oldum.Gencede deste-deste efqanlara rast geldim.bir neçesini saxlayib dindirsemde bir şey demediler.Axir ki, bir destesile çayxanada dil tapdim.Dediler ki, rehberimiz.....dedi ki, ruslar ve ermeniler musulmanlari qirirlar, bizde geldik komeye.Az sonra bu desteler Bakiy axişdilar, tesevvur edin deste-deste efqan, Iran avtobuslari, saqqali hizbullahlar Bakide, Tehran ve yaxud Iranin bir bolgesi gorutusunu yaradirdi.

Ele bu zaman cebheçiler Bakide, eyni Iranda olduqu kimi "koministdiler" deyerek partiya qerargahlarina hucum edirdiler.Pişeveri adina kuçenin adin deiyişdirirdiler, Bir May beynalxalq fehle gunun qeyd edilmesini leqv etdiler.Bakide "Bonyade mustezefanin" şobelerin açdilar. Bir sozle az qalirdiq birleşek !!

Bunlar meselenin gorunen terefidi.Sen deme meselenin gorunmeyen terefide var imiş.O da bundan ibaretdir ki, musteqilliyini teze elan etmiş bir olkenin kovrek vaxtlari olduquna baxmayaraq onun muqeddes uç rengli bayraqi kimlerin işine yaramirmiş."Beylerin" hokumeti Çeçnlerin neftin alib , azerbaycanin bayraqi altinda gemileri yurudub, nefti satib pulunuda çeçenlere geri qaytarirmiş.Tesevvur dedin Azerbaycan bayraqi Çeçen gemisi uzerinde ve yaxud Çeçen neftile dolu Azerbaycan gemisi uzerinde.Rusiyede baxir her şeyi gorur.Bu azimiş kimi Çeçenlere neqd pulda verirmişker.Hele de turmede yatan Elçibeyin daxili işler naziri Iskender hemidovun ittihamlarindan biri pul menimsemekdir.O mehkemede demişdir ki, hemen pulun 200 min dollarini Prizden Elçibeyin gosterişle Coher Dudayeve vermişem ve fakt da hele Dudayev saq iken tesdiqlenib.

Sonra da deyirik ki, Ruslarin Ermenileri desteklemesi neticesinde torpaqlarimizn 20 % işqil olub ve bir milyon qçqinimiz var.Bes "beylerin" yurutduyu "Dahiyane"siyasetin neticesi nece olmaliydi ?.

Ebulfez Elçibeyin Prezdentliyi dovrunde Guneyli ziyalilarla goruş keçirildi.

Men de o gorşe qatildim.Prizden elçibey çixişinda o siradan dedi : "biz bu gun Guney azerbaycan meselesin qaldirib dunya siyaset bazarinda çixilmaz bucaqa sala bilmeri, bu meslehet deyil".(Bu goruş ovax AZ TV xeberler proqramindan yayildi, yeqin ki, lent yazisi qalir).

Bir neçe ay keçdi ,elçibey hokumeti devrildi.Duzdu hokumet devrilmeden once men çoxdan getmediyim Xalq Cebhesinin qrargahina getdim ve mesul şexslerle hokumi qorumaq uçun danişdim.Dedim biz hazir, ne deyirsiz edeyin hokumeti vermek okmaz.Dediler hele gorek ne olur.Ne oduqunu da gorduk.

Bugun Guney Azerbaycan uçun Qazi ya Şehid olmaq isteyenler o vaxt hokumet de idler, amma ne qazi ne de Şehid olmadilar, qaçdilar.

Elçibey kelekiye geti.Dord ilden sonra Bakiye geri dondu, Butov Azerbaycan Birliyini yaratdi.Mene ele geldi ki, Bey Prizdent aparatinda soylediyini unudub.Teki sadece, o, sozunu unutmuş olsun , yoxsa bu muamile 88-ci il meydan muamilesi deyil.Bu muamileni edenlerin yurutduyu siyaset Azerbaycan respublikasini ,"Turkun Turkden başqa dostu yoxdur" deyerek Lenkeran , Gence ,Baki, lezigstana boldu, qarşidurma yaratdi.Olkeni diz çokurtdu.Azerbaycanin dovletçiliyi ciddi tehluke ile rastlaşdi.Bu "siyasetin"sahibleri dovleti daqitiqdan sonra , ermenilere Qarabaqi işqal etmek uçun şeratit yaratidilar."Beyler" bundan sonra elan etdiler ki, "Qarabaqin azadliq yolu Tebrizden keçir".Burada adamin yadina Ayetullah Xumeyninin "Qudsun azadliq yolu Kerbeladan keçir" şuari duşur.Amma qusun azadliq yolu kerbeladan keçmedi.Kerbelada , Heyva gulu havasi çalinir.Heyva gulude bir havadi kim isteyir oynasin.

Şinganli.