
دوکتور جمال آیریملو
ياشاديغيميز و چاليشديغيميز هر بير يئرده ، كندده،
شهرده ، هرگون و هر ساعت ائشيتديگيميز هيبريد اولموش ديلده سؤيلهنيلن
جومله و ايفادهلر، اورك بولانديريجي و كؤنول سيخيجي قدر چوخدور.
بورادا موضويا گيرمهدن بو هيبريد سؤزونو بير قدر آچيقلامالي يام ؛
ديلچيليك ده ايشلهنن بو سؤز ، طبيعت علملريندن آلينميش دير. بو سؤز
بيولوژي علمينده ايكي موختلف قايناقدان عمله گلميش بير شئي ، حاديثه و
وارليغي بيلينديرير . ديلچيليك ده ايسه ايكي موختلف ديلين قاريشيب
ايشلنمهسينه هيبريد ديل دئييلير. آنا ديليميزده بو خستهليگه دوتولدو
، قورتولوش يولو هانسي دير ؟
هر آذربايجانلي بيلمهلي دير كي آنا ديليميزي
يارالييان خنجر و سونگولرين ان آجيسي و ان زهرليسي كئچميشده و حاضيردا
باشقا ديل ايله كيتابت و تحصيل ائتمك دير. بيز دونيانين ان كؤكلو
ميلتلريندن اولدوغوموز حالدا ايپين لاپ توتارلي يئرينده اليميزله ائله
دويون ووردوق كي ديشيميزلهده اونو آچماغا هله موفق اولماميشيق و
ايللردير كي بو خستهنين موعاليجهسينده چاليشماداييق آنا ديلي نين
دردلريني آچيقلامادان اؤنجه ، ديلين اساسا نه اولدوقونو بيلمهليييك.
تانري تعالي ، اولوالعزم پيغمبرلرين گتيرديگي موقدّس
كيتابلاردا اينسانين نئجه يارانيشيندان و اونا نئجه دانيشيق
اؤيرتديگيندن دانيشير. تورات، انجيل و قورآن كريم ده اينسانين
تورپاقدان يارانديغيندان صؤحبت اولونور انجيل ده بئله دئييلر كي ،
آللاه اينساني تورپاقدان ياراتدي ، سونرا اونا روح و نفس باغيشلادي ،
سونرا اوتلاري ، بيتگيلري و حئيوانلاري ياراتدي و اينساني مامور ائتدي
كي بونلارين هرهسينه بير آد قويسون. بئلهليكله اينسان ديل آچدي و
دانيشدي. قورآن كريمين 10 سورهسيندن اون ايكي آيت ده اينسانين
يارانيشي و اونون ديل آچماسي حاققيندا دانيشيلير ؛ الرحمن سورسينده
اينسانا دانيشيق اؤيرتمكدن و حجرات سورهسينين 13 جو آيتينده
اينسانلارا خطاب دئييلركي « اي اينسانلار بيز ايلك باشدا سيزي كيشي و
قادين ياراتديق ، سونرا سيزي طايفالارا و اولوسلارا بؤلدوك كي بير
بيرينيزين سوْيلارينيزي و كؤكلرينيزي تانياسينيز . بونودا
بيلمهليسينيز كي سوي و عيرق هئچ ده فخر ائديب گؤونمهگه سبب اولا
بيلمز. آللاهين يانين دا سيزلرين ان دوزگون و تقواليسي ان حؤرمتلي
اينسان دير بئلهليكلهده اينساني اؤز موحيطينه حاكيم ائدن، اونو بوتون
جانليلاردان يوكسك توتان ، اونون بوتون فعاليت دايرهسيني چولقالايان
اينسانلار آراسيندا ان باشليجا اونسيّت واسيطهسي ، اينسان
دوشونجهسينين اصلي سيلاحي ، اينسانين ايستك و آرزولاريني اؤده مكده ،
اونون الده ائتديگي نائليّتلري گوجلنديريب باشقالارينا چاتديرماقدا
اساس يارديمجي اولان واسيطه « ديل» دير.
ديلين ايدراك ، شعور و تفكورون يارانماسيندا و
فورمالاشماسيندا چوخ بؤيوك رولو واردير. بونلارسيز اينسانين اينسان
كيمي ياشاييب ياراتماغي مومكون اولاسي دئييل. ديل اولماسايدي ، ايدراك
تفكور و شعوردا اولمازدي ، نتيجهده بو گون مودريك اينسانين بئله
وارليغين دان سؤز صؤحبت ده گئتمزدي.
اينسانين وارليق و حيات دا گئچديگي رولون اهميتلي
اولدوقونا گؤره دير كي او علم و بيليك ساحهسينده آدديم آتان گوندن بري
عوموميتله ديل مسئلهسينه داير دوشونموش ، او بارهده نظريهلر و
تئوريلر ايرهلي سورموشدور. سون يوز ايلليكلرده ديل مسئلهسي علمين
بير چوخ قوللاريندا چاليشان عاليملري، اوجوملهدن ايلك باشدا ديلچي و
فيلولوقلاري ، جامعه شوناس و روان شوناسلاري ، فيلوسوفلار ، منطقچيلر
و رياضياتچيلاري ، بيولوژيستلري ، تاريخ چيلر ، اينسان شوناسلار ،
آركئولوقلار و بير سيرا باشقا ايختيصاص چيلاري او ساحهده تدقيقات
آپارماغا جلب ائتميشدير.
بؤيله گئنيش مقياسدا تحقيقات و تدقيقات آپارانلارين
ايش حاصلي بيزي دوشوندوروركي اينسان اوغلونون وجودوندا يارانميش بؤيله
حئيرتلنديريجي قدرتي يعني اونون ديليني هدهلهمك ايستهينلر و اونون
اينكيشافي قارشيسيندا مانعلر تؤرهدنلر حقيقتده اينسانليغين ،
وارليغين و تانرينين دوشمنلري ديرلر. اينسان بوتون يارانيشين شاه
اثريدير. او آللاهين امري ايله يئر اوزونده ايفتيخارلا ياشامالي
اينكيشافا دوغرو گئتمهلي ، اؤز نسليني عيزّت ، آمال و شرفله قورومالي
و باشارديقجا تانرييا ياخينلاشمالي دير. لاكين تاريخ سورهسينده
فرعونلار و نمرودلار نسليندن اولان كوروش ، داريوش ، اونلارين وارثلري
رضا شاه و محمدرضا شاه كيميلر مئيدانا گيريب و آللاه كلاميندا حؤرمتله
ياد ائديلن قبيله ، طايفا و خلقلرين وارليغيني دانيب ، اونلارين اريتمه
و محو ائديلمهسينه داير فرمانلار وئرميشلر. بو آرادا تورك ائللري ان
چيركين يامانلار و بؤهتانلارا معروض قالدي.
تاريخ بيلير كي بيز ، تورك ائللري نئچه مين ايللردن
بري اؤز نسب نامه و اعتبارنامهميزي تمدن كروانلارينين گؤز اؤنونده
شرقين و غربين دروازالارينا ميخلاميشيق ، لاكين پهلوي شوونيست
رژيمينين باشلانماسي ايله خليقيميز اوچون آجي و سيخينتيلي دؤور
باشلادي. ايسلام و قورآن تعليماتينا هئچ اينامي اولمايان رضا شاه دونيا
امپرياليزمي و بؤيوك استعماري قدرتلر طرفيندن ايران دا بير اؤلكه ، بير
ميلت ، بير ديل سياستي آدي ايله اوّل ده ايران توركلريني سونرا فارس
اولمايان باشقا ائل ، طايفا و قوملاري اريديب و آسيميله ائتمهگه مامور
اولدو. بو سببدن دونيايا سيغمايان احتشاملي ديليميز« محلي لهجه»
آدلاندي ، زنگين ادبيات و فرهنگيميز ايسه كؤكدن دانيليب ياساقلاندي .
لاكين قارا گونون عؤمرو آز اولار دئميشلر. نهايت ده ايرانين مظلوم
خلقلري باشدا آذربايجانليلار اولاراق 2500 ايلليك شاهليق رژيميني اساس
و بينؤورهدن دارما داغين ائتديلر و ايسلام جمهوريتينين آناياساسيندا
ديل و ادبياتيميزا اولان ياساقلار گؤتورولدو . آنجاق بو گون 25 جي ايل
دؤنومونو آرخادا قويدوغوموز شانلي ايسلامي اينقيلاب، ديليميز و
مطبوعاتيميزا نسبي آزادليق وئرديسه ده اوشاقلاريميز مكتب ده اؤز آنا
ديللرينده تحصيل ائتمك دن هله ده محرومدورلار. بو گون بيز آنا
ياساميزين آللاه كلامي ، موقدّس قورآن قانونلارينا آرخالانديغينا
ايناناراق دين ، اعتقاد و وطن يولوندا قوربان وئرديغيميز يوز مينلرله
شهيد مزاريني باغريندا ساخلايان آذربايجان آديندان ، استعمار و
امپرياليزمين زهرلي اوخلارينا بيرينجي آماج اولان ايران توركلري
طرفيندن سوروملو و مسئول مقاملارين نظر ديقتيني جلب ائتمك ايستهييريك
كي : بوتون دونيا تعليم و تربيت ساحهسينده چاليشان بين الملل
تشكيلاتلار طرفيندن ، علمين سون تاپينتي لارينا اساسا ، هر اينسانين
سوادلانماسيندا ان ضرورتلي اولان اونون آنا ديلي دير. آنا قارنيندا
اولان گونلردن بئله آنانين سس و سؤز زمزمهلري ايله اونس توتان اوشاق ،
ايشيق دونيايا گؤز آچديقدان سونرا دؤرد ياشينا قدر آنانين شيرين
لايلالاريندان گلن سؤزلريني و آتانين محبت و صداقتله يوغرولموش
كلمهلريني اؤيرنير. بئش ـ آلتي ياشلاريندا چوخ شئيلري محيطينده ياخين
اولان هم ياشلاريندان اؤيرنمهگي ترجيح ائدير. ديلدن بير واسيطه كيمي
ايستفاده ائتمك قابليتي باشلانان زامان ، اوشاق او واسيطه ايله
حالتلري و حاديثهلري تجسم ائده بيلير. بو واقت اوشاغين ديلي موعيّن
بير طرحه اساسلانير و بئله طرحلرين ذهن ده ياشاماسي ، منطيقين
موجوديّتندن خبر وئرير. منطيق اوشاغين حركت و داورانيشيندا تاثير
باغيشلاياراق اونون كاراكتر و شخصيتينين تمللري قويولور. آلتي يئددي
ياشلاريندا اوشاق مكتبه گئدير. مكتب ده مترقي و اينساني اولان تعليم و
تربيت اصوللارينا اساساً اوشاغين آنا ديلينه توخونمادان تكجه اونون
بيلديكلريني يازيب ، اوخوما طريقي ايله اونون اؤزونه قايتارارلار.
اوشاغين آنا ديليني دانيشماقدا فيزيكال نقصاني اولورسادا متخصصلر
توسطي ايله اونون اصلاحينا چاليشارلار. ايلك مكتب ايللريني بيتيرنه قدر
مكتبلي اوشاق تدريج ايله اؤز محيطي ، اشيا ، بيتگيلر و حئيوانلار
دونياسي ايله تانيش اولمالي ، آتا ، آنا ، عائله ، وطن و تورپاق محبتي
، ديني بيليكلر ، اينسانا و بوتون جانليلارا محبت يارادان تانري و
يارانيش قدرتينه اينام ، آنا ديلينده گؤزل سؤزلر و نغمهلر ، تجربي و
رياضي علملرينين مقدماتي اونا اؤيرديلمه ليدير.
بوندان سونرا يئني يئتمه و جوان ياشلاريندا او اينسان
بيليك و علمه دولدوقجا اؤز محيطينده آتا ، آنا دده و ننه قوجامان و
ياشليلار ايله قيريلماز رابيطهده اولوب ، ائل ايله ياشاييشيندا ائل
عادتلري ، رسوم و عنعنهلريله تانيش اولوب ائلين زنگين فرهنگيندن
فايدالانير. نهايت ده باجاريقلي و گؤزل احوال روحيهلي بير اينسان ،
وطنه ، ميلته و بوتون اينسانليقا يارايان بير شخص اولا بيلير عكس
تقديرده ، يعني بير اوفاجيق معصوم اوشاغين طبيعي ديل اينكيشاف
مرحلهلريني جهالتدن دوغان و غير اينساني شيوهلرله پوزوب اونون
آغزينا اؤزگه و اجنبي بير ديل قونداراندا اوشاقين روحوندا و روانيندا
، اونون ذهني ، ايدراكي ، شعور و شخصيتينده نه كيمي حاديثهلرين اوز
وئرهجگيني بئله بير ييغجام پاراگرافلاردا خولاصه ائتمك اولار :
1ـ ايلك باشدا گوناهسيز و معصوم اوشاغين هئچ خبري
اولمادان اونون حاققيندا بؤيوك بير جينايت پلاني عمل اولونور و اونون
وجودوندا آللاه وئرگيسي اولان اينكيشاف قانونلاري هدهلهنير.
2 ـ اوشاق اؤز آنا ديليندن محروم اولدوقدا ، اؤزگه
ديلين اونون اوچون مهلك زهر حؤكمونده اولدوغو قطعي و حتمي دير.
3 ـ اوشاق حتي آنا قارنيندا اونس توتدوغو آنا ديلي
سؤزلرينين گؤزل جانا ياتان آهنگيندن قيريليب بير سيرا اجنبي پوتانسيل
سيز و اوشاغين روحو اوچون قارا كابوسا بنزهين سؤزلر و ايفادهلر
اونلارين يئرين آلير.
4 ـ اوشاغين علاقهسي اؤز محيطي و اطرافيندا اولان
شخصلرله محدودلاشير
5ـ اوشاغين ذهنينده يانليش طرح و منطيق يارانديغي
اوچون اونون شخصيت تمللري ده عئيَرتي و غئير عادي حالدا قورولور.
6 ـ اوشاق ياشا دولوب يئني يئتمه و گنج ياشلارينا
دولدوغوندا اؤز آتا ـ آناسي ، ائل ـ اولوسونا گؤره موكمّل بير بيگانه
شخصيته ماليك اولاجاقدير . بئله بير اينسان اؤزگه ديلين كاناللاريندان
گلن بوتون آنلاييشلاري ، ايفادهلري ، داورانيشلاري و قناعتلري هئچ
فرقينده اولمادان سومورار ، امر و منيمسه ير.
بؤيله اولونجا قيسسا بير زاماندان سونرا اؤز
كولتورونون بيگانهسي ، حتي اونون دوشماني اولار. بئله بير كيمسه چوخ
آشاغي و جزئي منفعتلر حتي بير نئچه قورو آفرينلر موقابيلينده اؤز ميلّي
منفعتلريني آياقلار آلتينا آلا بيلر.
7 ـ بيلينديگينه گؤره ياشايشين ايلك اون ايلي ،
اينسان حياتينين ان اؤنملي دؤنمي دير. بو دؤنمده اينسان بئينينده
پروگراملانما باشا گلير. روح و بدن ساغليغينين تمللري بو دؤنمده
قورولور. ميلي منليك ده بو دؤورده فورمالاشير.
تاسوفلر اولسون كي بو ياشدا باشقا ديل و فرهنگين
تهليكهلي تورونا دوشن اوشاقلار بير ميلي وقار و منليك صاحيبي اولماق
عوضينه قول اولماق روحو اونلارا آشيلانير.
بئلهليكله اؤزگهيه حئيرانليق و اؤزوندن نيفرت
دويغوسو عؤمور بويو اونلاري سيخيشديراجاقدير. بئله اينسانلارين نظرينده
اؤزگهنين هرنهيي گؤزل و مقبول و اؤزونون هرنهيي چركين دير.
8 ـ بو طريق ايله آشاغيليق و آلچاقليق عقدهسينه
توتولان بئله اينسان عؤمرونون سونوناقدر بو عقده و رواني كومپلكسدن
ياخا قورتارا بيلمهيه جك و بير يابانجي ايله قارشيلاشان حالدا ساتقين
دوشمك دن باشقا بير ايش باشارا بيلمز
سون سؤز بو كي ، گلين آللاهين سئويب ياراتديغي هئچ
بير اوفاجيق معصوم اوشاغي آنا ديلينده تحصيل و مكتبدن محروم
ائتمهيين. اولو تانري اونلار اوچون صاف ، طبيعي اينكيشاف يولو تعيين
ائتميشدير. بو يولون اوزرينده دوزاق و كلك قورماق ، تانرينين
باغيشلاديغي نعمتلري اينسانلارين اليندن چيخمارماق قصدينده اولماق ،
سؤزون حقيقي معناسيندا تانري قدرتينه قارشي دوروب اونونلا موحاريبه
ائتمك دير.
بو مقاله اسفندين
ايكيسينده دونيا آنا ديللري گونونده تبريزده قورولموش بيرينجي آنا ديلي
قورولتاييندا اوخونموشدور.