آنا دیلی اوشاقلاریمیز شخصیت و منلیگین بینوره سی

 

دوکتور جمال آیریملو

ياشاديغيميز و چاليشديغيميز هر بير يئرده ، كندده، شهرده ، هرگون و هر ساعت ائشيتديگيميز هيبريد اولموش ديلده سؤيله‌نيلن جومله و ايفاده‌لر، اورك بولانديريجي و كؤنول سيخيجي قدر چوخدور. بورادا موضويا گيرمه‌دن بو هيبريد سؤزونو بير قدر آچيقلامالي يام ؛ ديلچيليك ده ايشله‌نن بو سؤز ، طبيعت علملريندن آلينميش دير. بو سؤز بيولوژي علمينده ايكي موختلف قايناقدان عمله گلميش بير شئي ، حاديثه و وارليغي بيلينديرير . ديلچيليك ده ايسه ايكي موختلف ديلين قاريشيب ايشلنمه‌سينه هيبريد ديل دئييلير. آنا ديليميزده بو خسته‌ليگه دوتولدو ، قورتولوش يولو هانسي دير ؟

هر آذربايجانلي بيلمه‌لي دير كي آنا ديليميزي يارالييان خنجر و سونگولرين ان آجيسي و ان زهرلي‌سي كئچميشده و حاضيردا باشقا ديل ايله كيتابت و تحصيل ائتمك دير. بيز دونيانين ان كؤكلو ميلت‌لريندن اولدوغوموز حالدا ايپين لاپ توتارلي يئرينده اليميزله ائله دويون ووردوق كي ديشيميزله‌ده اونو آچماغا هله موفق اولماميشيق و ايللردير كي بو خسته‌نين موعاليجه‌سينده چاليشماداييق آنا ديلي نين دردلريني آچيقلامادان اؤنجه ، ديلين اساسا نه اولدوقونو بيلمه‌لي‌ييك.

تانري تعالي ، اولوالعزم پيغمبرلرين گتيرديگي موقدّس كيتابلاردا اينسانين نئجه يارانيشيندان و اونا نئجه دانيشيق اؤيرتديگيندن دانيشير. تورات، انجيل و قورآن كريم ده اينسانين تورپاقدان يارانديغيندان صؤحبت اولونور انجيل ده بئله دئييلر كي ، آللاه اينساني تورپاقدان ياراتدي ، سونرا اونا روح و نفس باغيشلادي ، سونرا اوتلاري ، بيتگي‌لري و حئيوانلاري ياراتدي و اينساني مامور ائتدي كي بونلارين هره‌سينه بير آد قويسون. بئله‌ليكله اينسان ديل آچدي و دانيشدي. قورآن كريمين 10 سوره‌سيندن اون ايكي آيت ده اينسانين يارانيشي و اونون ديل آچماسي حاققيندا دانيشيلير ؛ الرحمن سورسينده اينسانا دانيشيق اؤيرتمكدن و حجرات سوره‌سينين 13 جو آيتينده اينسانلارا خطاب دئييلركي « اي اينسانلار بيز ايلك باشدا سيزي كيشي و قادين ياراتديق ، سونرا سيزي طايفالارا و اولوسلارا بؤلدوك كي بير بيري‌نيزين سوْيلارينيزي و كؤكلرينيزي تانياسينيز . بونودا بيلمه‌لي‌سينيز كي سوي و عيرق هئچ ده فخر ائديب گؤونمه‌گه سبب اولا بيلمز. آللاهين يانين دا سيزلرين ان دوزگون و تقوالي‌سي ان حؤرمتلي اينسان دير بئله‌ليكله‌ده اينساني اؤز موحيطينه حاكيم ائدن، اونو بوتون جانلي‌لاردان يوكسك توتان ، اونون بوتون فعاليت‌ دايره‌سيني چولقالايان اينسانلار آراسيندا ان باشليجا اونسيّت واسيطه‌سي ، اينسان دوشونجه‌سي‌نين اصلي سيلاحي ، اينسانين ايستك و آرزولاريني اؤده مكده ، اونون الده ائتديگي نائليّت‌لري گوجلنديريب باشقالارينا چاتديرماقدا اساس يارديمجي اولان واسيطه « ديل» دير.

ديلين ايدراك ، شعور و تفكورون يارانماسيندا و فورمالاشماسيندا چوخ بؤيوك رولو واردير. بونلارسيز اينسانين اينسان كيمي ياشاييب ياراتماغي مومكون اولاسي دئييل. ديل اولماسايدي ، ايدراك تفكور و شعوردا اولمازدي ، نتيجه‌ده بو گون مودريك اينسانين بئله وارليغين دان سؤز صؤحبت ده گئتمزدي.

اينسانين وارليق و حيات دا گئچديگي رولون اهميتلي اولدوقونا گؤره دير كي او علم و بيليك ساحه‌سينده آدديم آتان گوندن بري عوموميتله ديل مسئله‌سينه داير دوشونموش ، او باره‌ده نظريه‌لر و تئوريلر ايره‌لي سورموشدور. سون يوز ايلليك‌لرده ديل مسئله‌سي علمين بير چوخ قوللاريندا چاليشان عاليملري، اوجومله‌دن ايلك باشدا ديلچي و فيلولوقلاري ، جامعه شوناس و روان شوناسلاري ، فيلوسوفلار ، منطق‌چيلر و رياضياتچي‌لاري ، بيولوژيست‌لري ، تاريخ چيلر ، اينسان شوناسلار ، آركئولوقلار و بير سيرا باشقا ايختيصاص چيلاري او ساحه‌ده تدقيقات آپارماغا جلب ائتميشدير.

بؤيله گئنيش مقياسدا تحقيقات و تدقيقات آپارانلارين ايش حاصلي بيزي دوشوندوروركي اينسان اوغلونون وجودوندا يارانميش بؤيله حئيرتلنديريجي قدرتي يعني اونون ديليني هده‌له‌مك ايسته‌ين‌لر و اونون اينكيشافي قارشي‌سيندا مانعلر تؤره‌دنلر حقيقت‌ده اينسانليغين ، وارليغين و تانرينين دوشمنلري ديرلر. اينسان بوتون يارانيشين شاه اثريدير. او آللاهين امري ايله يئر اوزونده ايفتيخارلا ياشامالي اينكيشافا دوغرو گئتمه‌لي ، اؤز نسليني عيزّت ، آمال و شرفله قورومالي و باشارديقجا تانري‌يا ياخينلاشمالي دير. لاكين تاريخ سوره‌سينده فرعونلار و نمرودلار نسليندن اولان كوروش ، داريوش ، اونلارين وارثلري رضا شاه و محمدرضا شاه كيمي‌لر مئيدانا گيريب و آللاه كلاميندا حؤرمتله ياد ائديلن قبيله ، طايفا و خلقلرين وارليغيني دانيب ، اونلارين اريتمه و محو ائديلمه‌سينه داير فرمانلار وئرميشلر. بو آرادا تورك ائللري ان چيركين يامانلار و بؤهتانلارا معروض قالدي.

تاريخ بيلير كي بيز ، تورك ائللري نئچه مين ايللردن بري اؤز نسب نامه و اعتبارنامه‌ميزي تمدن كروانلارينين گؤز اؤنونده شرقين و غربين دروازالارينا ميخلاميشيق ، لاكين پهلوي شوونيست رژيمي‌نين باشلانماسي ايله خليقيميز اوچون آجي و سيخينتيلي دؤور باشلادي. ايسلام و قورآن تعليماتينا هئچ اينامي اولمايان رضا شاه دونيا امپرياليزمي و بؤيوك استعماري قدرتلر طرفيندن ايران دا بير اؤلكه ، بير ميلت ، بير ديل سياستي آدي ايله اوّل ده ايران توركلريني سونرا فارس اولمايان باشقا ائل ، طايفا و قوملاري اريديب و آسيميله ائتمه‌گه مامور اولدو. بو سبب‌دن دونيايا سيغمايان احتشاملي ديليميز« محلي لهجه» آدلاندي ، زنگين ادبيات و فرهنگيميز ايسه كؤكدن دانيليب ياساقلاندي . لاكين قارا گونون عؤمرو آز اولار دئميشلر. نهايت ده ايرانين مظلوم خلقلري باشدا آذربايجانليلار اولاراق 2500 ايلليك شاهليق رژيمي‌ني اساس و بينؤوره‌دن دارما داغين ائتديلر و ايسلام جمهوريتي‌نين آناياساسيندا ديل و ادبياتيميزا اولان ياساقلار گؤتورولدو . آنجاق بو گون 25 جي ايل دؤنومونو آرخادا قويدوغوموز شانلي ايسلامي اينقيلاب، ديليميز و مطبوعاتيميزا نسبي آزادليق وئرديسه ده اوشاقلاريميز مكتب ده اؤز آنا ديللرينده تحصيل ائتمك دن هله ده محرومدورلار. بو گون بيز آنا ياساميزين آللاه كلامي ، موقدّس قورآن قانونلارينا آرخالانديغينا ايناناراق دين ، اعتقاد و وطن يولوندا قوربان وئرديغيميز يوز مينلر‌له شهيد مزاريني باغريندا ساخلايان آذربايجان آديندان ، استعمار و امپرياليزمين زهرلي اوخلارينا بيرينجي آماج اولان ايران توركلري طرفيندن سوروملو و مسئول مقاملارين نظر ديقتيني جلب ائتمك ايسته‌ييريك كي : بوتون دونيا تعليم و تربيت ساحه‌سينده چاليشان بين الملل تشكيلاتلار طرفيندن ، علمين سون تاپينتي لارينا اساسا ، هر اينسانين سوادلانماسيندا ان ضرورتلي اولان اونون آنا ديلي دير. آنا قارنين‌دا اولان گونلردن بئله آنانين سس و سؤز زمزمه‌لري ايله اونس توتان اوشاق ، ايشيق دونيايا گؤز آچديقدان سونرا دؤرد ياشينا قدر آنانين شيرين لايلالاريندان گلن سؤزلريني و آتانين محبت و صداقتله يوغرولموش كلمه‌لريني اؤيرنير. بئش ـ آلتي ياشلاريندا چوخ شئي‌لري محيطينده ياخين اولان هم ياشلاريندان اؤيرنمه‌گي ترجيح ائدير. ديلدن بير واسيطه كيمي ايستفاده ائتمك قابليتي باشلانان زامان ، اوشاق او واسيطه ايله حالت‌لري و حاديثه‌لري تجسم ائده بيلير. بو واقت اوشاغين ديلي موعيّن بير طرحه اساسلانير و بئله طرح‌لرين ذهن ده ياشاماسي ، منطيقين موجوديّتندن خبر وئرير. منطيق اوشاغين حركت و داورانيشيندا تاثير باغيشلاياراق اونون كاراكتر و شخصيتي‌نين تمللري قويولور. آلتي يئددي ياشلاريندا اوشاق مكتبه گئدير. مكتب ده مترقي و اينساني اولان تعليم و تربيت اصوللارينا اساساً اوشاغين آنا ديلينه توخونمادان تكجه اونون بيلديكلريني يازيب ، اوخوما طريقي ايله اونون اؤزونه قايتارارلار. اوشاغين آنا ديليني دانيشماقدا فيزيكال نقصاني اولورسادا متخصص‌لر توسطي ايله اونون اصلاحينا چاليشارلار. ايلك مكتب ايللريني بيتيرنه قدر مكتبلي اوشاق تدريج ايله اؤز محيطي ، اشيا ، بيتگي‌لر و حئيوانلار دونياسي ايله تانيش اولمالي ، آتا ، آنا ، عائله ، وطن و تورپاق محبتي ، ديني بيليك‌لر ، اينسانا و بوتون جانلي‌لارا محبت يارادان تانري و يارانيش قدرتينه اينام ، آنا ديلينده گؤز‌ل سؤزلر و نغمه‌لر ، تجربي و رياضي علملرينين مقدماتي اونا اؤيرديلمه ليدير.

بوندان سونرا يئني يئتمه و جوان ياشلاريندا او اينسان بيليك و علمه دولدوقجا اؤز محيطينده آتا ، آنا دده و ننه قوجامان و ياشلي‌لار ايله قيريلماز رابيطه‌ده اولوب ، ائل ايله ياشاييشيندا ائل عادتلري ، رسوم و عنعنه‌لريله تانيش اولوب ائلين زنگين فرهنگيندن فايدالانير. نهايت ده باجاريق‌لي و گؤز‌ل احوال روحيه‌لي بير اينسان ، وطنه ، ميلته و بوتون اينسانليقا يارايان بير شخص اولا بيلير عكس تقديرده ، يعني بير اوفاجيق معصوم اوشاغين طبيعي ديل اينكيشاف مرحله‌لريني جهالت‌دن دوغان و غير اينساني شيوه‌لرله پوزوب اونون آغزينا اؤزگه و اجنبي بير ديل قونداراندا اوشاقين روحوندا و روانين‌دا ، اونون ذهني ، ايدراكي ، شعور و شخصيتينده نه كيمي حاديثه‌لرين اوز وئره‌جگيني بئله بير ييغجام پاراگراف‌لاردا خولاصه ائتمك اولار :

1ـ ايلك باشدا گوناهسيز و معصوم اوشاغين هئچ خبري اولمادان اونون حاققيندا بؤيوك بير جينايت پلاني عمل اولونور و اونون وجودوندا آللاه وئرگيسي اولان اينكيشاف قانونلاري هده‌له‌نير.

2 ـ اوشاق اؤز آنا ديليندن محروم اولدوقدا ، اؤزگه ديلين اونون اوچون مهلك زهر حؤكمونده اولدوغو قطعي و حتمي دير.

3 ـ اوشاق حتي آنا قارنيندا اونس توتدوغو آنا ديلي سؤزلري‌نين گؤز‌ل جانا ياتان آهنگيندن قيريليب بير سيرا اجنبي پوتانسيل سيز و اوشاغين روحو اوچون قارا كابوسا بنزه‌ين سؤزلر و ايفاده‌لر اونلارين يئرين آلير.

4 ـ اوشاغين علاقه‌سي اؤز محيطي و اطرافيندا اولان شخصلرله محدودلاشير

5ـ اوشاغين ذهنين‌ده يانليش طرح و منطيق يارانديغي اوچون اونون شخصيت تمل‌لري ده عئيَرتي و غئير عادي حالدا قورولور.

6 ـ اوشاق ياشا دولوب يئني يئتمه و گنج ياشلارينا دولدوغوندا اؤز آتا ـ آناسي ، ائل ـ اولوسونا گؤره موكمّل‌ بير بيگانه شخصيته ماليك اولاجاقدير . بئله بير اينسان اؤزگه ديلين كاناللاريندان گلن بوتون آنلاييشلاري ، ايفاده‌لري ، داورانيش‌لاري و قناعتلري هئچ فرقينده اولمادان سومورار ، امر و منيمسه‌ ير.

بؤيله اولونجا قيسسا بير زاماندان سونرا اؤز كولتورونون بيگانه‌سي ، حتي اونون دوشماني اولار. بئله بير كيمسه چوخ آشاغي و جزئي منفعتلر حتي بير نئچه قورو آفرينلر موقابيلينده اؤز ميلّي منفعتلريني آياقلار آلتينا آلا بيلر.

7 ـ بيلينديگينه گؤره ياشايشين ايلك اون ايلي ، اينسان حياتي‌نين ان اؤنملي دؤنمي دير. بو دؤنمده اينسان بئينين‌ده پروگراملانما باشا گلير. روح و بدن ساغليغي‌نين تمللري بو دؤنم‌ده قورولور. ميلي منليك ده بو دؤورده فورمالاشير.

تاسوفلر اولسون كي بو ياشدا باشقا ديل و فرهنگين تهليكه‌لي تورونا دوشن اوشاقلار بير ميلي وقار و منليك صاحيبي اولماق عوضينه قول اولماق روحو اونلارا آشيلانير.

بئله‌ليكله اؤزگه‌يه حئيرانليق و اؤزوندن نيفرت دويغوسو عؤمور بويو اونلاري سيخيشديراجاقدير. بئله اينسانلارين نظرينده اؤزگه‌نين هرنه‌يي گؤز‌ل و مقبول و اؤزونون هرنه‌يي چركين دير.

8 ـ بو طريق ايله آشاغيليق و آلچاقليق عقده‌سينه توتولان بئله اينسان عؤمرونون سونوناقدر بو عقده و رواني كومپلكس‌دن ياخا قورتارا بيلمه‌يه جك و بير يابانجي ايله قارشيلاشان حالدا ساتقين دوشمك دن باشقا بير ايش باشارا بيلمز

سون سؤز بو كي ، گلين آللاهين سئويب ياراتديغي هئچ بير اوفاجيق معصوم اوشاغي آنا ديلينده تحصيل و مكتب‌دن محروم ائتمه‌يين. اولو تانري اونلار اوچون صاف ، طبيعي اينكيشاف يولو تعيين ائتميشدير. بو يولون اوزرينده دوزاق و كلك قورماق ، تانري‌نين باغيشلاديغي نعمتلري اينسانلارين اليندن چيخمارماق قصدينده اولماق ، سؤزون حقيقي معناسيندا تانري قدرتينه قارشي دوروب اونونلا موحاريبه ائتمك دير.

بو مقاله اسفندين ايكيسينده دونيا آنا ديللري گونونده تبريزده قورولموش بيرينجي آنا ديلي قورولتاييندا اوخونموشدور.

http://www.navidazerbaijan.com/showcontent.asp?ID=500&issonum=337&pagenum=5

 

Yazý haqqýnda nəzər veriniz!

 

يازي حاققيندا نظر وئرينيز!