|
آرشيو ا
ادبيات ا
اوشاق ا
قادين
ا
رئداكتوردان
|
گونتاي گنجآلپ
ندن تورک- اسلام تاريخينده تورک ديلي و کيمليگي آشاغيلانميشدير؟
Nədən türk-islam tarixində türk dili və kimliyi aşağılanmışdır?
تورک تاريخينه عومومي اولاراق باخديغيميزدا اولوسال کيمليک
آچيسيندان بير تک گؤيتورکلر دؤنه مي نين ميللي
حئيثييتينه
بوتون تورک-ايسلام تاريخي ائشيت (برابر) دئييلدير. گؤيتورکلر
زامانيندا خاقان اؤز خالقينا "ائي تورک اولوسو!" دئيه خيطاب ائدير،
لاکين بوتون تورک-ايسلام تاريخينده بو شکيلده بير خيطابته
راستلانماماقداييق. تورک-ايسلام تاريخينده تورکلر عرب- فارس
ميللييتچيليگي مرکزلي ايسلام آنلاييشينا يئم ائديلميشلر. حتّی بو
گون وارليقلاري ايله اؤيوندويوموز کيتابي دده قورقود کيمي
ياپيتلارين دا تاريخده قالماسي تورک دؤولتلري نين ايستکلري اوزرينه
اولماميشدير. غرب اؤلکه لرينده بيليمه اولان سايقي نين باش
قالديريسي ايله بعضي اثرلريميز تاريخده قالميشدير. چونکو سلجوق
دؤولتي نين "تورک کؤپکلر شهره گيرديکلرينده فارسجا هورورلر"،
عوثمانلي يوبازلاري نين " اتراک بي ايدراک"، صفوي قاتيلليگي نين "
ائرمني و گورجو سئورليک" پروژه
لري تورک کيمليگي نين يوکسليشينه دايما انگل اولموشدور.
تورک-ايسلام تاريخينده تورکجه نين يئريني 14- جو عصر تاريخچيسي
آشيق پاشازاده بو ميصراعلارلا موعين ائدير:
"
تورک ديلينه کيمسنه باخماز ايدي
تورکلره هرگيز کؤنول آخماز ايدي
"
لاکين آشيق پاشازاده ده سادجه مؤوجود گئرچکليگي سؤيله ميش و تورکچه
ني آشاغيلايان ايدئولوژي نين ندن عيبارت اولدوغو حاقدا هئچ بير شئي
سؤيلمه ميشدير. بؤيوک احتيمالا گؤره آشيق پاشازاده جانيندان
قورخدوغو اوچون بو گئديشاتين آرخاسينداکي ايدئولوژييه
توخونماميشدير.
چونکو پئيقمبر آدينا ساختا حديث اويدوروب تورکجه ني آشاغيلاييب
عربچيليک ائدن قوروملارين الينده سياسي، حربي و ايقتيصادي گوج
مؤوجود ايدي. بو قوروملار عرب ميللييتچيليگي مرکزلي ايسلام
آنلاييشينا قارشي چيخان اينسانلاري محو ائتمک اوچون بوتون
ايمکانلارا صاحيب ايديلر.
اگر ضيا گؤيآلپ " تورکچولوک ايدئياسي روسييا ايستيلاسيندا اولان
تورکلرده دوغدو"-
دئييرسه، بونون تاريخي سببي واردير. چونکو روس دؤولتي نين " جنّتين
ديلي عرب ديليدير" کيمي پوليتيکاسي يوخ ايدي. بو اوزدن ده تورکچه
لر روسييادا مدنييت ديلي اولماغا اؤزن گؤستردي. رسولزاده، تاريخده
کي بو قورخونج آنتي
تورک سورجي بو شکيلده آنلادار: " تورکلر ميللي سيتمي اؤز جينسيندن،
اؤز سويوندان گؤردوکلري اوچون نفسي مودافيعه
(اؤزونو قوروما) دويغوسونو ايتيرميشلر. "
اصلینده نه رسولزاده، نه ضيا گؤيآلپ اولايلارين ندن بو
شکيلده
گليشمه سي نين سببلريني درينليکلري ايله آنلايا و آنلادا بيلمه
ميشلر. بؤيوک احتيمالا گؤره يا او زامانکي بيلگي عکسيکليگي، يا دا
اونلارين دين مسئله سينه گئرچک سئکولار ذهنييتدن باخا بيم ه ل
بنا انگل اولموشدور. چونکو گئرچک اولان بودور کي، 1000 ايلليک دين
مرکزلي دؤولت آنلاييشينا قارشي درين سئکولار تجروبه مؤوجود
دئييلدي. سئکولاريزمين سياسي، حقوقي، فلسفي آنلاملاري اونلار اوچون
سادجه بير خبردن عيبارت ايدي. اونلارين بيلديکلري ديللرده
سئکولاريزمين مضمونو حاققيندا گئنيش بيلگي يوخ ايدي. هئچ بير
تورکچه ده، حتّی عربجه
ده و فارسجادا دا سئکولاريزم حاققيندا قيساجيق بيلگي ده مؤوجود
دئييلدي. فرانسادا اوخويان عوثمانلي گنجلري ده بو دفعه
فرانسيزجا يازيرديلار، چونکو عوثمانلي ديلي دئيه ساختا بير
ديل هئچ بير مودئرن ادبي و فلسفي اثرلرين يازيلماسي اوچون اويغون
دئييلدي، ديگر طرفدن
ده عوثمانلي اؤلکه سينده کيتاب اوخوما کولتورو يوخ ايدي، کيتاب
اوخونمايان اؤلکه ده صنعت آدامي تقدير گؤرمز، تقديرين اولماديغي
يئرده ده تقديم اولماز. گؤيآلپ و رسولزاده کيمي او زامانين بؤيوک
شخصييتلري تورکلرين ندن کندي ديللرينه بو قدر سايقيسيز
داورانديقلاري نين سببيني يا بيلميشلر، آنجاق مؤوجود ديني باسقييا
گؤره يازماميش، يازا بيلمه ميشلر، يا دا عومومييتله اولايين
تاريخي، سوسيولوژيک طرفيندن خبرسيز اولموشلار. منيم قناعتيمه گؤره
ايکينجي عاميل داها کئچرليدير. يعني اونلار دا بو حاديثه
نين فلسفه سيني درينليگي ايله بيلمه
ميشلر. دوروم بؤيله ايسه بو سوآلين جاوابيني اولايلارين آرخاسيندا
دوران ايدئولوژيلري آناليز ائده رک نئجه تاپا بيلريک؟
***
تورک-ايسلام تاريخي بيلگي آخاري اولوشدورماميشدير. تورک-ايسلام
تاريخي اينانج آخاريندان عيبارتدير، هم ده ماهييتي بللي اولمايان
اينانج. تورکلر ايسلاما بيلگي پلانيندا ايمان گتيرمه ميشلر. چونکو
عرب ديليني بيلمه ميشلر و عرب ديليندن ده هئچ بير اؤنملي اثر نه
تورکجه يه ترجومه ائديلميش، نه ده اؤنملي بير اثر و دینی تفسیر
تورک ديلينده يازيلميشدير. بو حاديثه نين ان
ضعيف
سببي تورکلرين شهر حياتيندان محروم اولمالاري اولموشدور. تورکلرين
ياشاديغي جوغرافييالار خاوس ايقليميندن عيبارت اولموشدور و ايلليک
اورتالاما ياغمورون ميقداري 15-35 سانتیمتر آراسيندا اولموشدور. بو
ميقدار آوروپادا 200-150 سانتیمتر آراسيندادير. خااوس جغرافیاسینن
دیسیپلینسیز اؤزه للیگی
و قوراقلیغی
شعورلارا یانسیمیشدیر. تورکلرين بيلگي پلانيندا ايسلاما ايمان
گتيرمه مه لري ايستر-ايسته مز کور-کورانه اينانجي دوغورموشدور. بو
کور- کورانه اينانجدان فايدالانان عرب ميللييتچيليگي مرکزلي ايسلام
آنلاييشي و صفوي قاتيلليگيندن باشلاياراق فارس ميللييتچيليگي مرکز
ايسلام آنلاييشي تورک ديليني و تورک اولوسونو اؤز آماجلاري
دوغرولتوسوندا کوللانميشلار. سياسيلشن هئچ بير اينانجدا خوشگؤرو
اولماميشدير. اؤزلليکله اموي، عبباسي، عوثمانلي، صفوي
ايمپئراتورلوقلاري نين سياسي ايدئولوژيسي حالينا گلن ايسلام شيددت
و ساواش اينانجي شکلينه دؤنوشموشدور. بو اوزدن ده شئيخ
الايسلاملارين فتوالاري ایله داورانان بو دؤولتلر ايسلام آدي
آلتيندا اورتايا چيخان فتوالاري حياتا کئچيرمکده چوخ قدار و
قاتيلجه داورانيرديلار. بو باخيمدان
بشرين ان بدبخت و قانلي تاريخي اينانجلار آراسي ساواشلاردا تؤکولن
قانلاردان عيبارت اولموشدور.
حضرت
محممد پئيقمبر وفات ائتديکدن سونرا ايسلام بير چوخ مذهبلره
بؤلونموشدور. لاکين غنيمت اوغرونا گئدن ساواشلار، ساواشلار
وغصبکارليق یولو ایله زنگينلشمک هدفي کئچيجي اولسا دا بو مذهبلري
بيرلشديره بيلميشدير. نه زامان کي، غنيمت و زنگينلشمه اوغرونا گئدن
ساواشلار دورموشسا مذهبلرين بير- بيريني پارچالاماسي اولایی
اورتايا چيخميشدير. حتّی بو گون ده مثلن 21 عرب دؤولتي نين اولماسي
تصادوفي دئييلدير، چونکو گوجلنن باتي قارشيسيندا غنيمت اوغرونا
جهاد فلسفه سي تاريخه گؤمولموشدور.
پئيقمبرين وفاتيندان سونرا عرب موسلمانلار قورآنين سياسي ايشلر
اوچون يئترلي اولماديغي قناعتينه وارديقلاري اوچون، پئيقمبرين ده
داورانيش و سؤيله مکلريندن (حديثلريندن) فايدالانماق فيکرينه
دوشدولر. ائله بو زاماندان اعتيبارن ده پئيقمبر آدينا مينلرجه حديث
اويدورولدو. خاريجي سيياستينده مئواليليک (صاحيبي اولان) پرينسيپله
داورانان عرب دؤولتلري عرب اولمايانلارا ايکينجي درجه لي اينسان
کيمي باخيرديلار. اونلارا مئوالي دئييرديلر. يعني اؤزلريني
اونلارين وليسي (صاحيبي) ساييرديلار. عربلر بو سيياستلرينه
تانريسال مشروعيت قازانديرماق اوچون پئيقمبر آدينا اويدورولان
حديثلره احتيياج دويوردولار. عرب ميللييتچيليگي مرکزلي سياسي
ايسلام ميلتلرين ديللريني سيليب اونلاري عربلشديرمک اوچون
اينانديريجي حديسلر اويدورماغي بللي قوروملار واسيطه سي ايله
گئرچکلشديرديلر. اؤزلليکله بو اورتامدا تورکلرين آسیمیلاسیونو
نظرده توتولوردو، چونکو هم ان تهلوکه لي اولوس تورکلر ايدي، هم
ساواشقانليق ايستعدادلاري دولاييسي ايله عرب ميللييتچيليگي مرکزلي
سياسي ايسلاما يارارلي اولاجاق ان اويغون ميلت ده تورکلر ايدي.
عربلر بو سيياستلرينده چتينليکله راستلانميرديلار، چونکو
کور-کورانه ايسلاما اينانان تورکلر پئيقمبر آدينا اويدورولان
حديسلره چوخ راحات اينانيرديلار. تورکلر، حتّی عربلرين سؤيوشلريني
ده بضن قورآن آيه سي و حديس اولاراق سانميشلار. چونکو عرب ديلي نين
قازانديغي ساختا قودسيت بو ايمکاني و پسيکولوژيني ياراتميشدي.
(يئري گلميشکن بو دورومو آنلادان بير گولمه جه ني دئمک تام يئرينده
اولار: بير گون بير تورک حججه مککه يه گئدير. شئيطانا داش آتما
مراسيمينده بير عربين اليندن داش چيخيب ده يير آغ کفنده باشی دیبدن
قیرخیلمیش تورکون باشينا. تورک دؤنوب عربه عصبي شکيلده آغزيندان
چيخيان سؤيوشلري دئيير.
عرب ده عئيني شکيلده تورکه ان چيرکين سؤيوشلري وئرير. بو زامان
تورک حئيرت ايچينده دؤنوب آرخاداشينا دئيير کي: سيز بو گئري ذکالي
عربه باخين! من بونون وار- يوخونو سؤيورم، او دا منه قورآن
اوخويور!) ايشته بو شکيلده عرب ديلي نين تاريخده قازانديغي
" موقدس "
ستاتوسوندان دولايي عرب ديلينده سؤيلنن ايسلاما عاید اولمایان عرب
کولتورو ده تورکلر طرفيندن قبول گؤرموشدور. بو اوزدن ده تاريخ بويو
تورکلر هئچ بير زامان موسلمان اولا بيلمه ميشلر، چونکو عربجه ني
آنلايا بيلمه ميشلر. ايسلام تورکلر اوچون بير اينشاء
دئييل، بير خبردن عيبارت اولموشدور. بو خبرين ده مضمونونو عرب
کيمليگي دولدورموشدور.
تورک ديلينه باشلاديلان سالديري بئله بير اورتامدا مئيدانا
چيخميشدير. عرب ميللييتچيليگی
پئيقمبر آدينا " جنّتده کونوشولان ديل عربجه اولاجاقدير "
دئيه حديس اويدورموشدور. هئچ بير آراشديرما آپارمادان، بو
حديسين دوغرولغونا شبهه ائتمه ین تورکلر
ده درهال اؤز آدلاريني عربلشديرمه يه باشلاميشلار. تورک ديليني ده
عرب ديي ني سه نده جنّت ديلي ائتمه اينانجي تورکجه نين
سورعتلي شکيلده عربلشمه سينه يول آچميشدير. حتّی عوثمانلي
يوبازليغي نين اويدوردوغو عوثمانليجا آديندا ساختا ديل ده بو
اينانج اساسيندا اورتايا چيخميشدير. بيلينديگي کيمي عوثمانليجانين
مرکزينده دوران عرب ديليدير. داها دوغروسو عوثمانليجا تورکجه دن و
فارسجادان ائتکيلنميش عرب ديليدير. تاريخه گؤمولدوکلري آنا قدر
ايسلامي آنلامايان، سادجه عرب قافالي شئيخ الايسلاملارين فتوالاري
اوزرينه تورکلري تاريخه
گؤممه يه چاليشان عوثمانلي يوبازليغي بير کره ده اولسون حديسلرين
اوزرينه آراشديرما ياپديرماغي عاغلينا گتيرمه دي. بير حالدا کي،
پئيقمبرين " گؤرسه نيز منيم سؤيله ديکلريمله قوران آراسيندا ضيدييت
وار، منيم سؤيله ديگيمي اونودون " - دئديگي بير چوخ مؤعتبر
قايناقلاردا کئچميشدير. پئيقمبرين آدينا سؤيلنن عربجه نين جنّت
ديلي اولاجاغي حديسي ده قورانلا تام ضيدييت تشکيل ائدير. چونکو
قوراندا بير نئچه يئرده او جومله دن حوجرات سوره سي نين 13- جو آيه
سينده ديگر ميلتلرين وارليغي تانريسال ايراده اساسيندا اولدوغو
وورغولانير. ميلتلري فرقلنديرن ايسه يالنيز اونلارين ديليدير.
آيريجا قورانين هئچ بير يئرينده جنّتين ديلي نين عربجه اولاجاغي
حاقدا بيلگي مؤوجود دئييلدير. ان اؤنمليسي ايسه قوران ايصرارلا
سؤيله يير کي، پئيقمبر هر شئيي بيلمير، هر شئيي بيلن تانريدير.
حتّی قوراندا تانري پئيقمبره خيطابن دئيير کي:
" سندن روح حاققيندا سوال سوروشسالار، دئ کي، بو هاقدا منه
بيلگي وئريلمه ميشدير. "
پئيقمبر اؤزو ده ايصرارلا
" من ده سيزين کيمي بير اينسانام "
دئييردي. اگر دوروم بئله ديرسه پئيقمبر جنّت ديلي نين عربجه
اولاجاغيني هاردان بيلميشدير؟ اگر بو بيلگي اونا تانري قاتيندان
وئريلميشسه، او زامان قوراندا دا کئچمه لي ايدي، چونکو پئيقمبره
تانري طرفيندن وئريلن بوتون بيلگيلر آيه لر شکلينده قوراندا
مؤوجوددور. جنّت- جهننم مؤوضوعسونون هم ده روحلا
ايلگيلي اولدوغو بليدير، چونکو دیریلیش اولاجاقسا جیسمن و روحن
اولاجاقدیر. اگر روح حاققيندا پئيقمبره بيلگي وئريلمه ميشسه، او
زامان پئيقمبر جنّتده کي
روحلارين دانيشاجاقلاري ديلين عربجه اولاجاغيني هاردان
بيلميشدير. بو کيمي سواللارلا بو حديسين ساختا اولدوغونو بللي
ائتمک مومکوندور. آنجاق بللي زامانلاردا "حيکمتدن سوال اولونماز"
آدي آلتيندا بئله سوال ائدنلرين باشلاريني قوپارميش،دوشونجه لری
سوسدورموشدور سياسي ايسلام. بو کيمي ساختا حديسلرين ائتکيسي
آلتيندا قالان عوثمانلي يوبازي سولطان
حميد
20- جی عصرين باشلاريندا سید جمال الدین اسدآبادینین تلقینی ایله
عربجه ني دؤولت ديلي اولاراق دويورماق ايسته ييردي.
آنجاق آرتيق تورکچولر گوجلنميشديلر و بو کيمي يوبازلیغا
" دفع اول! "
دئيه جک گوجده ايديلر. عوثمانلي ساراييندان بير يارپاق تورکچه اثر
ميراث قالمادي. بو کيمي ساختا حديسلري اويدورانلار، حتّی آدمين ده
عربجه کونوشدوغو هاقدا روايتلر نقل ائديب، تورکلري اينانديرا
بيلميشديلر. بو گون تورکييه ده بير جريان اولاراق داوام ائدن
عوثمانلي هئيرانليغي ايرتيجاع يئنه ده بو ساختا حدیسيلرين ائتکيسي
آلتيندا قالاراق هم تورک ديل قورومو ايله آلاي ائديرلر، هم ده
عوثمانليجاليق پروپاقانداسي ياپيرلار. آنجاق بوتون بو یوبازلیق و
ساختاکارليقلار آتاتورک آديندا بؤيوک بير ايراده، فؤوق
الاينسان
طرفيندن تاريخين مزارليغينا گؤمولموشدور.
***
تورک ديلي نين ايکينجي سيخيشديريلما ائوره سي صفوي دؤولتي نين
قورولوشو ايله باشلاميشدير. ندنسه قوزئي آذربايجاندا هئچ بير
قايناغا دايانماياراق صفوي زامانيندا تورکجه نين دؤولت ديلي
اولدوغو اينانجي اورتايا آتيلميشدير. بؤيوک احتيمالا گؤره بو
يالاني اويدوران
روس ستراتئژيستلري اولموشدور. چونکو روسلار صفويليگين تورکلوگو و
ايسلامين بوتونلوگونو پارچلايان ان ائتکيلي عاميل اولدوغونو ياخشي
بيلميش اولماليلار کي، بو يالاني اويدورسونلار. کلاسيک دؤولت
تورلرينده
آنا ياسا دين کؤکنلي ايدي و اورادا دؤولتين رسمي ديلي نين نه
اولدوغونا هئچ بير مرحله ده دئيينيلمه ميشدير. صفوي دؤولتي نين
قورولوشوندا آذريلرين نه اينکي رولو اولماميش، حتّی شاه ايسماعيلين
تؤرتديگي قیرغینلارا آذربايجان داها چوخ ديره نميشدير. بو سببدن ده
آذربايجانين شيروان منطقه سينده سؤزون گئرچک آنلاميندا شاه
ايسماعيل سويقيريم تؤره
تميشدير. صفوي
دؤولتي نين قورولوشو ايله آذريجه نين اوزرينه فارس ميللييتچيليگي
مرکزلي درين ايدئولوژي سرمايه ياتيريلدي. صفوي ايدئولوژيسي آذريجه
نين باغلاريني آنادولو و تورکوستانلا قوپاردي. بئله ليکله ده
آذريجه نين ايچ دونيا گؤروشو فارس ديلي يؤنوملو اولاراق ده
ييشمه يه باشلادي. ايشين چوخ ماراقلي طرفي بودور کي، بوگونکو
آذربايجان ادبي ديلي صفوي ايدئولوژيسي نين توخونماديغي شيروان
بؤلگه سي
اساس
آليناراق ياپيلانميشدير. شيروان، شاه ايسماييلين و اونون قاتيل
تؤرمه لري نين شيعه لشديرمه پوليتيکاسينا تسليم اولمادي. صفويليگين
تام غاليب اولددوغو گونئي آذربايجاندا ايسه تورک ديلي دئمک اولار
کي، چوکموش ايچي بوشالديلميشدير.
شاه ايسماعيلين
شاعر اولدوغو دا شوبهه ليدير. چونکو تاريخي وئريلرين وئرديگي
بيلگيلره گؤره ايسماييل 5 ياشيندان گيلانين (تورکلرين ياشاماديغي
اورمانليقلار) ياشاميشدير. يعني تام 10 ايل فارس بؤلگه سينده
ياشايان ايسماييل تورک ديليني بو قدر درينليگي ايله فارس موحيطينده
نئجه اؤيرنميشدير. تورکييه ده
" خطایيلر " آديندا
کيتابي اوخودوغوم زامان گؤردوم کي، 500-ه ياخين خاتايی آديندا
شاعير اولموش. آنلاشيلان بودور کي، او زامانکي قيزيلباش اوزانلاري
نين شعرلريني ختایي آدينا چيخيب و سونرا دا اوزانلاري محو ائتميشلر.
چونکو شاه ايسمايل باشينا تاج قويارکن 12 جومله دن عيبارت اولان
بير آندايچمه
متنيني اوخويور. 14 ياشيندا بير اوشاغين فارس ميللييتچيليگي مرکزلي
بو قدر گئنيش بيلگي ايچرن تئکستي يازا بيلمه سي اينانيلير
دئييلدير. فارس ميللييتچيليگی مرکزلي شيعه شاه ايسماييلي
يئتيشديريديگي کيمي او آندايچمه متنيني ده يازيب اونا اوخوتموشلار.
صفوي دؤولتي نين قورولوشو ايله آذربايجان تورکجه سي نين باغلاري
تورکوستان و آنادولودان قوپوب و فارس ديلي قارشيسيندا ساوونماسيز
قالدي. صفوييت بير گلنک حالينا گليب هر طرفي سارديقدان سونرا
فارسجانين چيچکلنمه و تورکچه نين چؤکمه سورجي باشلاميشدير. بو سورج
بوگون ده بوتون سورعتي ايله داوام ائتمکده دير.
فيقه (ايسلام حوقوقو) کيتابي يوخ ايدي سياسيلشن علويليگين. بو
اوزدن ده شيعه لشن علويليک صفوي ساراييندان سورعتله
اوزاقلاشديريليدي و لبناندا آجيندان اؤلن مجليسي کيمي شيعه فقيهلري
(شيعه عاليملر) شاه ايسماييلين دعوتي اوزرينه تبريزه دعوت ائديليب
آذربايجان خالقي نين
حسابينا زنگين دين خاديملرينه، فئودالارا دؤنوشدولر. آيريجا
اونلارين ايسلاملا ايليشکيسي اولمايان يازديقلاري ريساله لرله
آذربايجان خالقي نين ذهنييتي قارانليقلارا گؤمولوردو. هله ده
صفويلر طرفيندن قارانليقلارا گؤمولموش بو ذهنييتلر
آيدينلانماميشلار. صفوي جهالتي ديليميزه
ائله ضربه وورموشدور کي، بو گون گونئي آذربايجاندا
ميللي هاقلاريميزي ساوونان اينسانلار بئله،
اؤز آنا ديللرينده بير منثور متن يازا بيلميرلر. چونکو صفويلرله ده
ييشن ديل ايچي دونيا گؤروشو فارس کيمي دوشونمگي و فارس کيمي
يازماغي تورکلرده بير آليشقانليق حالينا گتيرميشدير.
آنلاشيلديغي کيمي صفويليک سادجه ايسلامي ساختالاشديريب، ساپديراراق
اونو زنجيروورما، باش يارما، سينه
وورما ايله محدودلاشديرماميش، هم ده تورک ديلي نين اؤز کؤکو و اؤز
ياپيسي اوزَرينده گليشمه سيني انگلله ين بير فارس ميللييتچيليگی
پروژئسي کيمي اورتايا چيخميش و
نتيجه لنميشدير.
امير
تئيمور بوتون خاطيره لريني تورک ديلينده يازميشدي. امير تئيمور
زامانيندان باشلاياراق تورک ديلينده يازما گلنگي تورکوستاندا
يئرينه اوتورموشدو. بو گلنگين ان اردملي بيليم آدامي عليشير نوايی
اولموشدور. نوايی موقايسه لي ديلچيليک علمي
اساسيندا
تورکجه نين
فارسجادان نه قدر اوستون اولدوغونو علمي مئتودلارلا ايثباتلاميشدي.
شاه ايسماييل صفوي تورکوستاندا تورکجه يازما عنعنه سينه سون وئردي
و امير تئيمور زامانيندان او دؤنمه قدر يازيلميش اثرلري سونني
ادبيياتيدير دئيه، ياساقلادي. حتّی مؤولانا جلالددين رومي نين
اثرلري فارسجا اولماسينا باخماياراق صفويلر دؤنمينده
ياساقلانميشدي. آنلاشيلديغي کيمي صفويليک ايسلام، تورک و اينسانليق
تاريخينده قورخونج جهالت و يالانلار دؤنه مي کيمي اورتايا چيخميش،
تورک اولوسونون وارليغينا و باغرينا قيلينج کيمي ساپلانميشدير.
سونني عوثمانلي نين آنتي تئزي اولان شيعه صفويليک ماهييت اعتيباري
ايله هر ايکيسي ده تورکجه نين دوشمنلري اولموشلار. عثمانليليق
تورکجه ني عربلشديرررک و صفويليک ايسه تورکجه ني فارسلاشديراراق
" جنّت "
ديلي ائتمک ايسته ميشلر. چونکو فارس ميللييتچيليگي مرکزلي ايسلام
آنلاييشي وارليغي شوبهه لي اولان سلمان فارسي کيمي شخصلرين
تيمثاليندا جنّت ديلي نين فارسجا اولاجاغي ايله باغلي حديسلر
اويدورموشلار.
***
بوگون تورک ديلي نين گليشمه سي قارشيسيندا سادجه، فارس شووينيزمي و
ديگر بو کيمي انگللر مؤوجود دئييلدير. عوثمانليجيليق، صفويچيليک
کيمي ائتکنکلر ده تاريخدن قايناقلانان ان بؤيوک انگللردير. بو
انگللر هم تورکجه لرين يازقيسيني، هم ده تورک اينساني نين ذهنيني
قورخونج قارانليقلارا گؤممکده دير. بو ندنله ده تورکچه لرين گليشمه
سي و تورک اينساني نين آيدينلانماسي اوچون بو قارانليق تاريخله
غورور دويماق يئرينه اونونلا بيلگي پلانيندا ساواشماق و گونوموزه،
حياتيميزا موداخيله ائتمه سيني انگلله مک لازيمدير.
18.03.08
Güntay
Gəncalp
Nədən türk-islam tarixində türk dili və kimliyi aşağılanmışdır?
Türk tarixinə ümumi olaraq baxdığımızda ulusal kimlik
açısından bir tək Göytürklər dönəminin milli heysiyətinə bütün
türk-islam tarixi eşit deyildir. Göytürklər zamanında xaqan öz
xalqına “ey türk ulusu!” deyə xitab edir, lakin bütün türk-islam
tarixində bu şəkildə bir xitabətə rastlanmamaqdayıq. Türk-islam
tarixində türklər ərəb-fars milliyətçiliyi mərkəzli islam
anlayışına yem edilmişlər. Hətta bu gün varlıqları ilə
öyündüyümüz Kitabi Dədə Qorqud kimi yapıtların da tarixdə
qalması türk dövlətlərinin istəkləri üzərinə olmamışdır. Qərb
ölkələrində bilimə olan sayqının baş qaldırısı ilə bəzi
əsərlərimiz tarixdə qalmışdır. Çünkü Səlcuq dövlətinin “Türk
köpəklər şəhərə girdiklərində farsca hürürlər”, Osmanlı
yobazlarının “Ətraki bi idrak-idraksız türklər”, Səfəvi
qatilliyinin “Erməni və gürcü sevərlik” projeləri türk
kimliyinin yüksəlişinə daima əngəl olmuşdur. Türk-islam
tarixində türkcənin yerini XIV əsr tarixçisi Aşıq Paşazadə bu
misralarla müəyyən edir:
“Türk dilinə kimsənə baxmaz idi
Türklərə hərgiz könül axmaz idi”
Lakin Aşıq Paşazadə də sadəcə mövcud gerçəkliyi söyləmiş və
türkçəni aşağılayan ideolojinin nədən ibarət olduğu haqda heç
bir şey söyləməmişdir. Böyük ehtimala görə Aşıq Paşazadə
canından qorxduğu üçün bu gedişatın arxasındakı ideolojiyə
toxunmamışdır. Çünkü peyqəmbər adına saxta hədis uydurub
türkcəni aşağılayıb ərəbçilik edən qurumların əlində siyasi,
hərbi və iqtisadi güc mövcud idi. Bu qurumlar ərəb
milliyətçiliyi mərkəzli islam anlayışına qarşı çıxan insanları
məhv etmək üçün bütün imkanlara sahib idilər.
Əgər Ziya Göyalp “Türkçülük ideyası Rusiya istilasında olan
türklərdə doğdu”-
deyirsə, bunun tarixi səbəbi vardır. Çünkü Rus dövlətinin
“Cənnətin dili ərəb dilidir” kimi politikası yox idi. Bu üzdən
də türkçələr Rusiyada mədəniyət dili olmağa özən göstərdi.
Rəsulzadə, tarixdəki bu qorxunc antitürk sürəci bu şəkildə
anladar: “Türklər milli sitəmi öz cinsindən, öz soyundan
gördükləri üçün nəfsi müdafiə (özünü qoruma) duyğusunu
itirmişlər.” Əslində nə Rəsulzadə, nə Ziya Göyalp olayların
nədən bu şəkildə gəlişməsinin səbəblərini dərinlikləri ilə
anlaya və anlada bilməmişlər. Böyük ehtimala görə ya o zamankı
bilgi əksikliyi, ya da onların din məsələsinə gerçək sekular
zehniyətdən baxa bilməmələri buna əngəl olmuşdur. Çünkü gerçək
olan budur ki, 1000 illik din mərkəzli dövlət anlayışına qarşı
dərin sekular təcrübə mövcud deyildi. Sekularizmin siyasi,
hüquqi, fəlsəfi anlamları onlar üçün sadəcə bir xəbərdən ibarət
idi. Onların bildikləri dillərdə sekularizmin məzmunu haqqında
geniş bilgi yox idi. Heç bir türkçədə, hətta ərəbcədə və
farscada da sekularizm haqqında qısacıq bilgi də mövcud deyildi.
Fransada oxuyan Osmanlı gəncləri də bu dəfə fransızca
yazırdılar, çünkü Osmanlı dili deyə saxta bir dil heç bir modern
ədəbi və fəlsəfi əsərlərin yazılması üçün uyğun deyildi, digər
tərəfdən də Osmanlı ölkəsində kitab oxuma kültürü yox idi, kitab
oxunmayan ölkədə sənət adamı təqdir görməz, təqdirin olmadığı
yerdə də təqdim olmaz. Göyalp və Rəsulzadə kimi o zamanın böyük
şəxsiyətləri türklərin nədən kəndi dillərinə bu qədər sayqısız
davrandıqlarının səbəbini ya bilmişlər, ancaq mövcud dini
basqıya görə yazmamış, yaza bilməmişlər, ya da ümumiyətlə olayın
tarixi, sosiolojik tərəfindən xəbərsiz olmuşlar. Mənim qənaətimə
görə ikinci amil daha keçərlidir. Yəni onlar da bu hadisənin
fəlsəfəsini dərinliyi ilə bilməmişlər. Durum böylə isə bu sualın
cavabını olayların arxasında duran ideolojiləri analiz edərək
necə tapa bilərik?
***
Türk-islam tarixi bilgi axarı oluşdurmamışdır. Türk-islam
tarixi inanc axarından ibarətdir, həm də mahiyəti bəlli olmayan
inanc. Türklər islama bilgi planında iman gətirməmişlər. Çünkü
ərəb dilini bilməmişlər və ərəb dilindən də heç bir önəmli əsər
nə Türkcəyə tərcümə edilmiş, nə də önəmli bir əsər və dini
təfsir türk dilində yazılmışdır. Bu hadisənin ən zəif səbəbi
Türklərin şəhər həyatından məhrum olmaları olmuşdur. Türklərin
yaşadığı coğrafiyalar xaos iqlimindən ibarət olmuşdur və illik
ortalama yağmurun miqdarı 15-35 cm arasında olmuşdur. Bu miqdar
Avropada 150-200cm arasındadır. Xaos coğrafiyasının
quraqlığından yoğrulan özəlliklər şüurlara yansımışdır.
Türklərin bilgi planında islama iman gətirməmələri istər-istəməz
kor-koranə inancı doğurmuşdur. Bu kor-koranə inancdan faydalanan
ərəb milliyətçiliyi mərkəzli islam anlayışı və Səfəvi
qatilliyindən başlayaraq fars milliyətçiliyi mərkəz islam
anlayışı türk dilini və türk ulusunu öz amacları doğrultusunda
kullanmışlar. Siyasiləşən heç bir inancda xoşgörü olmamışdır.
Özəlliklə Əməvi, Abbasi, Osmanlı, Səfəvi imperatorluqlarının
siyasi ideologiyası halına gələn islam şiddət və savaş inancı
şəklinə dönüşmüşdür. Bu üzdən də şeyx-ül islamların fətvaları
ilə davranan bu dövlətlər islam adı altında ortaya çıxan
fətvaları həyata keçirməkdə çox qəddar və qatilcə davranırdılar.
Bu baxımdan bəşərin ən bədbəxt və qanlı tarixi inanclar arası
savaşlarda tökülən qanlardan ibarət olmuşdur.
Hz. Məhəmməd peyqəmbər vəfat etdikdən sonra islam bir çox
məzhəblərə bölünmüşdür. Lakin qənimət uğruna gedən savaşlar,
savaşlar və qəsbkarlıqlar yolu ilə zənginləşmək hədəfi keçici
olsa da bu məzhəbləri birləşdirə bilmişdir. Nə zaman ki, qənimət
və zənginləşmə uğruna gedən savaşlar durmuşsa məzhəblərin
bir-birini parçalaması olayı ortaya çıxmışdır. Hətta bu gün də
məsələn 21 ərəb dövlətinin olması təsadüfi deyildir, çünkü
güclənən batı qarşısında qənimət uğruna cəhad fəlsəfəsi tarixə
gömülmüşdür.
Peyqəmbərin vəfatından sonra ərəb müsəlmanlar Quranın
siyasi işlər üçün yetərli olmadığı qənaətinə vardıqları üçün,
peyqəmbərin də davranış və söyləmklərindən (hədislərindən)
faydalanmaq fikrinə düşdülər. Elə bu zamandan etibarən də
peyqəmbər adına minlərcə hədis uyduruldu. Xarici siyasətində
mevalilik (sahibi olan) prinsiplə davranan ərəb dövlətləri ərəb
olmayanlara ikinci dərəcəli insan kimi baxırdılar. Onlara mevali
deyirdilər. Yəni özlərini onların vəlisi (sahibi) sayırdılar.
Ərəblər bu siyasətlərinə tanrısal məşruiyət (leqallıq)
qazandırmaq üçün peyqəmbər adına uydurulan hədislərə ehtiyac
duyurdular. Ərəb milliyətçiliyi mərkəzli siyasi islam
millətlərin dillərini silib onları ərəbləşdirmək üçün inandırıcı
hədislər uydurmağı bəlli qurumlar vasitəsi ilə
gerçəkləşdirdilər. Özəlliklə bu ortamda Türklərin asimilasionu
nəzərdə tutulurdu, çünkü həm ən təhlükəli ulus türklər idi, həm
savaşqanlıq istedadları dolayısı ilə ərəb milliyətçiliyi
mərkəzli siyasi islama yararlı olacaq ən uyğun millət də türklər
idi. Ərəblər bu siyasətlərində çətinliklə rastlanmırdılar, çünkü
kor-koranə islama inanan türklər peyqəmbər adına uydurulan
hədislərə çox rahat inanırdılar. Türklər, hətta ərəblərin
söyüşlərini də bəzən quran ayəsi və hədis olaraq sanmışlar.
Çünkü ərəb dilinin qazandığı saxta qüdsiyyət bu imkanı və
psikologiyanı yaratmışdı. (yeri gəlmişkən bu durumu anladan bir
gülməcəni demək tam yerində olar: Bir gün bir türk həccə Məkkəyə
gedir. Şeytana daş atma mərasimində bir ərəbin əlindən daş çıxıb
dəyir ağ kəfənə bürünmüş başı dibdən qırxılmış türkün başına.
Türk dönüb ərəbə əsəbi şəkildə ağzından çıxıan söyüşləri deyir.
Ərəb də eyni şəkildə türkə ən çirkin söyüşləri verir. Bu zaman
türk heyrət içində dönüb arxadaşına deyir ki: Siz bu geri zəkalı
ərəbə baxın! Mən bunun var-yoxunu söyürəm, o da mənə Quran
oxuyur!) İştə bu şəkildə ərəb dilinin tarixdə qazandığı
“müqəddəs” statusundan dolayı ərəb dilində söylənən islama aid
olmayan ərəb kültürü də türklər tərəfindən qəbul görmüşdür. Bu
üzdən də tarix boyu türklər heç bir zaman müsəlman ola
bilməmişlər, çünkü ərəbcəni anlaya bilməmişlər. İslam türklər
üçün bir inşa deyil, bir xəbərdən ibarət olmuşdur. Bu xəbərin də
məzmununu ərəb kimliyi doldurmuşdur.
Türk dilinə başladılan saldırı belə bir ortamda meydana
çıxmışdır. Ərəb milliyətçiliyi peyqəmbər adına “cənnətdə
konuşulan dil ərəbcə olacaqdır” deyə hədis uydurmuşdur. Heç bir
araşdırma aparmadan, bu hədisin doğruluğuna şübhə etməyi heç
ağlına gətirməyən türklər də dərhal öz adlarını ərəbləşdirməyə
başlamışlar. Türk dilini də ərəb dilinin sayəsində cənnət dili
etmə inancı türkcənin sürətli şəkildə ərəbləşməsinə yol
açmışdır. Hətta Osmanlı yobazlığının uydurduğu osmanlıca adında
saxta dil də bu inanc əsasında ortaya çıxmışdır. Bilindiyi kimi
osmanlıcanın mərkəzində duran ərəb dilidir. Daha doğrusu
osmanlıca türkcədən və farscadan etkilənmiş ərəb dilidir. Tarixə
gömüldükləri ana qədər islamı anlamayan, sadəcə ərəb qafalı
şeyx-ül islamların fətvaları üzərinə türkləri tarixə gömməyə
çalışan Osmanlı yobazlığı bir kərə də olsun hədislərin üzərinə
araşdırma yapdırmağı ağlına gətirmədi. Bir halda ki, peyqəmbərin
“görsəniz mənim söylədiklərimlə Quran arasında ziddiyət var,
mənim söylədiyimi unudun”- dediyi bir çox mötəbər qaynaqlarda
keçmişdir. Peyqəmbərin adına söylənən ərəbcənin cənnət dili
olacağı hədisi də Quranla tam ziddiyət təşkil edir. Çünkü
Quranda bir neçə yerdə o cümlədən Hücərat surəsinin 13-cü
ayəsində digər millətlərin varlığı Tanrısal iradə əsasında
olduğu vurğulanır. Millətləri fərqləndirən isə yalnız onların
dilidir. Ayrıca Quranın heç bir yerində cənnətin dilinin ərəbcə
olacağı haqda bilgi mövcud deyildir. Ən önəmlisi isə Quran
israrla söyləyir ki, peyqəmbər hər şeyi bilmir, hər şeyi bilən
Tanrıdır. Hətta Quranda Tanrı peyqəmbərə xitabən deyir ki:
“Səndən ruh haqqında sual soruşsalar, de ki, bu haqda mənə bilgi
verilməmişdir.” Peyqəmbər özü də israrla “Mən də sizin kimi bir
insanam” deyirdi. Əgər durum belədirsə peyqəmbər cənnət dilinin
ərəbcə olacağını hardan bilmişdir? Əgər bu bilgi ona Tanrı
qatından verilmişsə, o zaman Quranda da keçməli idi, çünkü
peyqəmbərə Tanrı tərəfindən verilən bütün bilgilər ayələr
şəklində Quranda mövcuddur. Cənnət-cəhənnəm mövzusunun həm də
ruhla ilgili olduğu bəlidir, çünkü diriş olacaqsa cismən və
ruhən olmalıdır. Əgər ruh haqqında peyqəmbərə bilgi
verilməmişsə, o zaman peyqəmbər cənnətdəki ruhların
danışacaqları dilin ərəbcə olacağını hardan bilmişdir. Bu kimi
suallarla bu hədisin saxta olduğunu bəlli etmək mümkündür. Ancaq
siyasi islam bəlli zamanlarda “hikmətdən sual olunmaz!” adı
altında belə sual edənlərin başlarını qoparmış, düşüncələri
susdurmuşdur. Bu kimi saxta hədislərin etkisi altında qalan
Osmanlı yobazı Sultan Həmid XX əsrin başlarında Seyid Cəmaləddin
Əfqaninin təlqinləri ilə ərəbcəni dövlət dili olaraq duyurmaq
istəyirdi. Ancaq artıq türkçülər güclənmişdilər və bu kimi
yobazlığa “dəf ol!” deyəcək gücdə idilər. Osmanlı sarayından bir
yarpaq türkçə əsər miras qalmadı. Bu kimi saxta hədisləri
uyduranlar, hətta Adəmin də ərəbcə konuşduğu haqda rəvayətlər
nəql edib, türkləri inandıra bilmişdilər. Bu gün Türkiyədə bir
cərəyan olaraq davam edən Osmanlı heyranlığı irtica yenə də bu
saxta hədisilərin etkisi altında qalaraq həm Türk Dil Qurumu ilə
alay edirlər, həm də osmanlıcalıq propaqandası yapırlar. Ancaq
bütün bu yobazlıq və saxtakarlıqlar Atatürk adında böyük bir
iradə, fövqəl-insan tərəfindən tarixin məzarlığına gömülmüşdür.
***
Türk dilinin ikinci sıxışdırılma evrəsi Səfəvi dövlətinin
quruluşu ilə başlamışdır. Nədənsə Quzey Azərbaycanda heç bir
qaynağa dayanmayaraq Səfəvi zamanında Türkcənin dövlət dili
olduğu inancı ortaya atılmışdır. Böyük ehtimala görə bu yalanı
uyduran rus stratejistləri olmuşdur. Çünkü ruslar Səfəviliyin
türklüyü və islamın bütünlüyünü parçlayan ən etkili amil
olduğunu yaxşı bilmiş olmalılar ki, bu yalanı uydursunlar.
Klasik dövlət türlərində ana yasa din kökənli idi və orada
dövlətin rəsmi dilinin nə olduğuna heç bir mərhələdə
deyinilməmişdir. Səfəvi dövlətinin quruluşunda azərilərin nəinki
rolu olmamış, hətta Şah İsmayılın törətdiyi qətlamlara
Azərbaycan daha çox dirənmişdir. Bu səbəbdən də Azərbaycanın
Şirvan məntəqəsində sözün gerçək anlamında Şah İsmayıl soyqırım
törətmişdir. Səfəvi
dövlətinin quruluşu ilə azəricənin üzərinə fars milliyətçiliyi
mərkəzli dərin ideoloji sərmayə yatırıldı. Səfəvi ideologiyası
azəricənin bağlarını Anadolu və türküstanla qopardı. Beləliklə
də azəricənin iç dünya görüşü fars dili yönümlü olaraq dəyişməyə
başladı. İşin çox maraqlı tərəfi budur ki, bugünkü Azərbaycan
ədəbi dili Səfəvi ideologiyasının toxunmadığı Şirvan bölgəsi
əsas alınaraq yapılanmışdır. Şirvan, Şah İsmayılın və onun qatil
törəmələrinin şiələşdirmə politikasına təslim olmadı.
Səfəviliyin tam qalib oldduğu Güney Azərbaycanda isə türk dili
demək olar ki, çokmüş içi boşaldılmışdır.
Şah İsmayılın şair olduğu da şübhəlidir. Çünkü tarixi
verilərin verdiyi bilgilərə görə İsmayıl 5 yaşından Gilanın
(türklərin yaşamadığı ormanlıqlar) yaşamışdır. Yəni tam 10 il
fars bölgəsində yaşayan İsmayıl Türk dilini bu qədər dərinliyi
ilə fars mühitində necə öyrənmişdir. Türkiyədə “Xətailər” adında
kitabı oxuduğum zaman gördüm ki, 500-ə yaxın Xatai adında şair
olmuş. Anlaşılan budur ki, o zamankı Qızılbaş ozanlarının
şeirlərini Xatai adına çıxıb, sonra da bu şeirlərin sahibləri
ozanları məhv etmişlər. Çünkü Şah İsmayl başına tac qoyarkən 12
cümlədən ibarət olan bir andiçmə mətnini oxuyur. 14 yaşında bir
uşağın fars milliyətçiliyi mərkəzli bu qədər geniş bilgi içərən
teksti yaza bilməsi inanılır deyildir. Fars milliyətçiliyi
mərkəzli şiə Şah İsmayılı yetişdiridiyi kimi o andiçmə mətnini
də yazıb ona oxutmuşlar.
Səfəvi dövlətinin quruluşu ilə Azərbaycan Türkcəsinin
bağları Türküstan və Anadoludan qopub və fars dili qarşısında
savunmasız qaldı. Səfəviyət bir gələnək halına gəlib hər tərəfi
sardıqdan sonra farscanın çiçəklənmə və türkçənin çökmə sürəci
başlamışdır. Bu sürəc bugün də bütün sürəti ilə davam
etməkdədir.
Fiqh (islam hüququ) kitabı yox idi siyasiləşən
Ələviliyin. Bu üzdən də Şiələşən Ələvilik Səfəvi sarayından
sürətlə uzaqlaşdırılıdı və Livanda acından ölən Məclisi kimi şiə
fəqihləri (şiə alimlər) Şah İsmayılın dəvəti üzərinə Təbrizə
dəvət edilib Azərbaycan xalqının hesabına zəngin din
xadimlərinə, feodallara dönüşdülər. Ayrıca onların islamla
ilikisi olmayan yazdıqları risalələrlə Azərbaycan xalqının
zehniyəti qaranlıqlara gömülürdü. Hələ də Səfəvilər tərəfindən
qaranlıqlara gömülmüş bu zehniyətlər aydınlanmamışlar. Səfəvi
cəhaləti dilimizə elə zərbə vurmuşdur ki, bu gün Güney
Azərbaycanda milli
haqlarımızı savunan insanlar belə, öz ana dillərində bir mənsur
mətn yaza bilmirlər. Çünkü Səfəvilərlə dəyişən dil içi dünya
görüşü fars kimi düşünməyi və fars kimi yazmağı türklərdə bir
alışqanlıq halına gətirmişdir. Anlaşıldığı kimi Səfəvilik sadəcə
islamı saxtalaşdırıb, sapdıraraq onu zəncirvurma, başyarma,
sinəvurma ilə məhdudlaşdırmamış, həm də türk dilinin öz kökü və
öz yapısı üzərində gəlişməsini əngəlləyən bir fars milliyətçili
projesi kimi ortaya çıxmış və nəticələnmişdir.
Əmir Teymur bütün xatirələrini Türk dilində yazmışdı.
Əmir Teymur zamanından başlayaraq türk dilində yazma gələnəyi
Türküstanda yerinə oturmuşdu. Bu gələnəyin ən ərdəmli bilim
adamı Əlişir Nəvai olmuşdur. Nəvai müqayisəli dilçilik elmi
əsasında türkcənin
farscadan nə qədər üstün olduğunu elmi metodlarla isbatlamışdı.
Şah İsmayıl Səfəvi Türküstanda türkcə yazma ənənəsinə son verdi
və Əmir Teymur zamanından o dönəmə qədər yazılmış əsərləri Sünni
ədəbiyatıdır deyə, yasaqladı. Hətta Mövlana Cəlaləddin Ruminin
əsərləri farsca olmasına baxmayaraq Səfəvilər dönəmində
yasaqlanmışdı. Anlaşıldığı kimi Səfəvilik islam, türk və
insanlıq tarixində qorxunc cəhalət və yalanlar dönəmi kimi
ortaya çıxmış, türk ulusunun varlığına və bağrına qılınc kimi
saplanmışdır. Sünni Osmanlının antitezi olan şiə Səfəvilik
mahiyət etibarı ilə hər ikisi də türkcənin düşmənləri olmuşlar.
Osmnalılıq türkcəni ərəbləşdirərərk və Səfəvilik isə türkcəni
farslaşdıraraq “cənnət” dili etmək istəmişlər. Çünkü fars
milliyətçiliyi mərkəzli islam anlayışı varlığı şübhəli olan
Səlman Farsi kimi şəxslərin timsalında cənnət dilinin farsca
olacağı ilə bağlı hədislər uydurmuşlar.
***
Bugün türk dilinin gəlişməsi qarşısında sadəcə, fars
şovinizmi və digər bu kimi əngəllər mövcud deyildir.
Osmanlıcılıq, Səfəviçilik kimi etkənklərdən tarixdənm
qaynaqlanan ən böyük əngəllərdir. Bu əngəllər həm türkcələrin
yazqısını, həm də türk insanının zehnini qorxunc qaranlıqlara
gömməkdədir. Bu nədənlə də Türkçələrin gəlişməsi və türk
insanının aydınlanması üçün bu qaranlıq tarixlə qürur duymaq
yerinə onunla bilgi planında savaşmaq və günümüzə, həyatımıza
müdaxilə etməsini əngəlləmək lazımdır.
18.03.2008
|
||