جمهوری ترکیه، پ.ک.ک و مسئله ی ارامنه

س. حاتملوی

منطقه ی خاورمیانه که بعد از اشغال افغانستان و عراق توسط ارتش آمریکا دائماً در تب و تاب بسر می برد، با تهدید دولت ترکیه مبنی بر لشکر کشی به شمال عراق وارد مرحله ی تازه ای از تشنج سیاسی شده است. البته پیشروی نیروهای نظامی ترکیه در خاک عراق چیز تازه ای نیست. چرا که بعد از جنگ اول خلیج، نیروهای نظامی ترکیه در تعقیب چریکهای پ.ک.ک. چندین بار به داخل خاک عراق نفوذ کرده اند. منتها این بار با وجود دولت خودمختار کردستان در شمال عراق و استقرار نیروهای امریکائی در این کشور، مسئله از حساسیت بالائی برخوردار است و چنین حمله ای می تواند به عکس العمل های زنجیره ای منجر شده که کنترل آن از دست نقش آفرینان آن خارج بشود. نگاهی به جغرافیای سیاسی منطقه برای اثبات این امر کافی است. بی سبب نیست که جرج بوش در اشاره به حوادث منطقه، صحبت از وقوع جنگ سوم جهانی می کند. جنگی که کانون آن این دفعه نه در اروپا، بلکه در منطقه ی خاورمیانه خواهد بود. درست است که جرج بوش طبق عادت همیشگی اش در اشاره به حوادث منطقه این بار نیز غلو کرده و سعی در بزرگ نمائی مسائل کرده است، ولی در سرتاسر جهان نمی توان منطقه ای را پیدا کرد که با وجود اهمیت عظیم اقتصادی اش برای تمامی بشریت، اینگونه متشنج و کشورهای واقع شده در آن از نظر سیاسی این قدر بی ثبات باشند.

اینگونه است که مشکل پ.ک.ک. برای سیاست دولت امریکا در منطقه و همچنین موجودیت دولت طیب اردوغان به یک پاشنه ی آشیل بدل شده است. دولت جرج بوش که برای اجرای سیاست هایش در منطقه به همکاری ترکیه احتیاج مبرمی دارد، با تحریکات اخیر پ.ک.ک. و تصویب طرح قطع نامه ی مربوط به ارامنه توسط اکثریت نمایندگان دمکرات در کنگره ی امریکا، در وضعیت بدی قرار گرفته است. برای دولت ترکیه نیز که با انتخاب عبد اله گل به ریاست جمهوری و پایان کشمکش های اخیر وارد یک مرحله تازه ای از ثبات سیاسی شده است، لشکر کشی به شمال عراق می تواند نتایج بسیار منفی دراز مدتی داشته باشد.

بعد از بحران بزرگ اقتصادی دهه قبل - که برای چند صباحی اقتصاد کشور را به مرز ورشکستگی کشانده بود- با قدرت گرفتن اسلامگرایان، چندین سال است که اقتصاد ترکیه از رشد بسیار بالائی برخوردار است. شرکتهای ترکیه در عراق اشغال شده فعالیت بسیار خوبی دارند. لشکرکشی ارتش به شمال عراق با نتایج نامعلوم می تواند در این رشد اقتصادی تاثیر بسیار منفی بگذارد.

چنین لشکر کشی از نظر سیاسی نیز می تواند برای دولت ترکیه نتایج منفی دراز مدت در بر داشته باشد. روابط سیاسی دولتهای ترکیه و امریکا که در سالهای اخیر فراز و نشیب زیادی را پشت سر گذاشته است، می تواند بدتر بشود. این نیز برای ترکیه که عضو ناتو است، نمی تواند چیز مطلوبی باشد. مخصوصاً که طرفداران سیاست امریکا در ترکیه، حالا در بدترین موقعیت قرار دارند. طبق نظر خواهی های اخیر فقط ده درصد مردم ترکیه نظر مثبتی به امریکا دارند. شرکت کنندگان میزگردهای تلویزیونی علناً از طرح دولت امریکا برای تجزیه کشور ترکیه صحبت می کنند. آنها تحرکات اخیر پ.ک.ک. و تصویب طرح قطع نامه ی مربوط به ارامنه در کنگره ی امریکا را بهم ربط می دهند. ارتش ترکیه نیز اعلام کرده است که اخیراً سلاحهائی از پ.ک.ک. بدست آورده است که منبع آنها انبارهای ارتش امریکا در خاک عراق می باشد.

از نظر نظامی نیز چنین لشکر کشی نه تنها ممکن است که نتایج مورد نظر را نداشته باشد، بلکه به تقویت موقعیت نظامیان در سیاست کشور منجر خواهد شد. ارتش ترکیه که همیشه در سیاست این کشور نقش تعیین کننده ای داشته است، با روی کار آمدن اسلامگرایان و انتخاب عبد اله گل به ریاست جمهوری تا حدودی این موقعیت خود را از دست داده است.

همه ی اینها دست به دست هم داده و دولت ترکیه را در یک وضعیت بسیار بدی قرار داده است. دولت ترکیه تا کنون در مقابل فشار فزاینده ی مردم برای لشکر کشی به شمال عراق مقاومت کرده است. ارتش ترکیه با بمباران بعضی مناطق بی اهمیت که از نظر نظامی چندان ارزشی ندارند، سعی در تسکین افکار عمومی مردم کرده است. با تصویب نهائی قطع نامه ی مربوط به نسل کشی ارامنه در کنگره ی امریکا، این دولت  مجبور خواهد شد که به خواست مردم و نیروهای ناسیونالیست گردن بگذارد. این آن چیزی نیست که دولت جرج بوش که برای اجرای سیاست هایش به همکاری ترکیه احتیاج دارد، خواهان آن باشد. مخصوصاً که هفتاد در صد تدارکات ارتش امریکا در عراق از طریق پایگاه انجیرلیک ترکیه تامین می شود. همچنین راه زمینی ترکیه نیز برای نقل و انتقالات ارتش امریکا حائز اهمیت بسیاری می باشد. و نهایت اینکه ترکیه از معدود دولتهای اسلامی است که در افغانستان نیز به کمک امریکا شتافته است.

با در نظر گرفتن همه ی این مسائل می توان گفت که چند  هفته ی آینده می تواند برای منطقه آشوب زده ی خاورمیانه حائز اهمیت بسیاری باشد.