Azerbaycan Xalq Cebhyesi Partiyasinin teshebbusu ile 2003-cu il Iyul ayinin 30-da Beynelxalq Metbuat Merkezinde ”Guney Azerbaycan bu gun, problemler ve prespektivler” movzusunda kechirilen konfransdan sechme chixishlar:
Nesib Nesiblinin chixishini diqqetinize chatdiririq.
Nesib Nesibli:
“Teshekkur edirem.Burada oturan insanlari Azerbaycan ishinin mucahidleri hecab edirem ve haminizi salamlayiram.
Burda yad adam yoxdu, hamimiz bu ishde olmaliyiq. Amma bir az da ehtiyat edirem, qorxuram onu deyende ustume gelecekler ki, sen de xainsen, sen de satqinsan. Ancaq isteyirem bilesiniz ki, melumat ucun deyirem, 78- den bu yana Cenubi Azerbaycan shobesinde ishlemishdim. Hayatimin xeyli hissesi de ona bagli idi. Bir az ferqli fikir deyecem, ona gore ozumu sigortalamaq isteyirem. Movzu cox aktualdi. Internetde o yazilari oxumaq mumkun deyil, hetta movzunu bele gozden salirlar. Shexsiyyetler ustune getirirler, sen bele dedin, ele dedin.Yeter mence, bu yaramaz! Bu gunku muzakire cox aktualdi, cox xahish edirem shexsiyyetlerin uzerine getirmeyin. Aydin Qasimova teshekkur edirem birliye cagirisha gore. Boyukbey cixish eledi birlik meselesi ile bagli. Baxin Guney Azerbaycanin xaricde teshkilatlari coxdu, biri de DAK- di. Onlar Guneyde, hetta Iranda geden herekatin numayendeleridi. Vaxti ile 20-ci ilde Memmedemin yazirdi ki, biz orda Azerbaycanda geden mubarizenin metinleriyik. Mesele orda hell olunur. Burda muxtelif fikirler ola biler. Biri istiqlalci ola biler, biri deyek ki, federalci. Istiqlalci deyene menim iradim var. Niye arzunu bildirende maksimumbildirmirsiniz? Eger arzunu bildiririkse, Butov Azerbaycan olmalidir. Indi baxin, xaricde olan teshkilatlarin qarshisina o qeder mesele cixib ki? Burda didishmek, bogushmaqla meshguluq. Baxin meselen Babek herekati oldu da. Biz deyirik Guney herekatinin beynelxalq teshkilatlara bilinmesinde, filanda rol oynamaliyiq. Cox gozel vezifedir. Bu haqda Avropada, Amerikada ne yazildi? Elmi meqale, elmi deyek ki, gozel bir kitab. Yazilmadi. Orda gunde bir hadise olur. Onu ozumuz bir- birimize deyirik, qurtarir gedir. Bir yere cixara bilmirik. Deyek ki, Guneyle bagli Iranda azerbaycan qoyulushu ile bagli normal bir kitab yazilmayib. Sonra deyirik ki, Amerika, Qerb olkeleri bizi niye tanimir? Meseleler coxdu. Bunun yaninda biz shexsi meselelerle meshguluq. Xeyli adamlari da, bu shexsi meselelerle, shexsi intriqalarla bu meseleden uzaqlashdiririq. Azerbaycanin guneyinde Azerbaycan prosesleri, Guneyde neler olur? Hec kes, Aydin beyde dedi ki, hec kim Irani federallashdirmaq istemir.Bunu yaradan bir meseleni xuxusile vurgulamaq isteyirem. Eldar bey, menim dostum, sizde deyirsiniz ki, Amerika Irani federallashdirmaq isteyir. 95-ci ilde Vashinqtona getmishdik. Pentaqona getdik. Dostlardan biri orda Qarabagla bagli bize komek etmelerini soyledi. Birisi durub rusca dedi ki, Amerika Azerbaycan problemini hell eden deyil. Biznen danishmaq da istemedi…. Men ozume goturdum. Tehqirdi. Amerika Irani federallashdirmaq istemir. Birleshmish Shtatlar Azerbaycan problemlerini hell etmek ucun yaranmayib. Amerika Irani federallashdirmaq istemir. Baxin Efqanistanda neler oldu. O da cox milletli olkedi. Karzayi dediyimiz geldi Vashinqtona, dedi ya unitar dovlet olaraq qalmalidir, ya da biz cekilirik oyundan. Amerika da hansi quvve gucludurse onu destekleyir. Baxin Iraqda bu gune qeder damgalari olsa da, curet etmirler federasiya desinler. Cunki sunniler, shieler, erebler deyiller ki, biz sizin muttefiqiniz olmayacagiq. Hakim milletdiler. Bunun yaninda bir mesele var, Amerika Azerbaycani stavka edir. Yalandir. Yanlishdi, kokunden yanlishdi. Bunu yaymayin! Yani Azerbaycan vasitesi ile Irani dagitmaq isteyir, bu nece ferziyedir? Cefeng-cefeng sheyler yazirsini olmaz bele sheyler olmaz! Vashinqton farslarla da munasibetdedir, eger etnik mensubiyyetine baxsaq, ferqi yoxdur. Iran dovletinin numayendeliyinde onlar danishiqlar aparirlar. Vashinqton bizim problemimizi hell etmeyecek. Onlarin isteyi ile durub-oturan deyilik. Amma bu gunku super dovletin de eleyhine ge getmeyin hec bir xeyli yoxdur. Eger bu gun biz istiqlal shuarini qoysaq, Tehranda ne qeder olacaq sizin muttefiqiniz, Tebrizde ne qeder olacaq? Az olacaq, tebiidir de, tebiidir. Demeyin ki, cemiyyetin ekseriyyeti istiqlal deyir. Ve bu gun istiqlal deye bir adam deyek ki,amerikada oturmush, Avropada, quzeyde oturmush. Istiqlal demeliyik ki, orda da istiqlal desinler. Amma mesele orda hell olunur. Orda istiqlal deyen adam iki gunden artiq qehreman ola bilmez.Ya onda gunluk qehreman olar, ya da ki, 10 illerle milli shuurun inkishafinda, teshkilatlanmada ishtirak eder. Yani arzu olunan sheyle, istenilen realligi qarishdirmayin.
Mene ele gelir ki, Azerbaycan Milli Herekatinin qarshisinda 4(dord) agir mesele durur:
1. Teshkilatlanmanin yaradilmasi.
Cunki Iran rejimi hele var biz hele yene de geciksek bu meseleye hec de xosh bir gelecek gormurem. Bu cetin ishdir ve bu proses tebii shekilde yerine yetmelidir.
2. Teshkilatlanmanin suretlenmesi.
Ondan cetin ish bunlar arasinda elaqenin yaradilmasi. Xaricde ele bir tezyiq yox, deyek ki, salamatciliqdi aktiv deyilik, neinki veziyyet durum. Teklif var ki, bir cebhe yaradaq. Demokratiya isteyen quvvelerin bir zeif ceheti bir teshkilati yaratmaqdi. Diktatorun, iranin avtoritar rejimlerin ishi asandi. Bir lider seciller, deyiller varsa da odu, yoxsa da. Indi bu qruplarla siyasi quvvelerin arasinda elaqelerin yaranmasi. Vacib deyil o, bir teshkilat olsun, ola da biler.
3. Cox zeruri bir meseledi. Qeyri-fars herekatlarla mutleq elaqe olmalidi.
Cunki Iran coxmilletli dovletdi. Irandaki ziddiyetler fars-turk ziddiyeti deyildir. Fars-turk ziddiyetleri, turk-kurd ziddiyetleri, fars-ereb ziddiyetleri ve s. Azerbaycan muxalifet herekati o zaman boyuyur ki, Tehran qarishir. Evvelki illerde gormushuk de. 41-de sovet qoshunlari getdiler Qezvinde bir shlaqban qurdular dediler ki, bundan o yana gede bilmezsiniz. Bu artiq faktdi, bundan o yana qaca bilmezsiniz. Yani Tehran cox zeifledirdi, ona gore. Bax burdan ucuncu bir mubahiseli mesele cixir.Umumiran demokratik herekati ile elaqe yaratmaq. Indi deyeceyik ki, farslarin arasinda demokratiya qururuq. Bu cox mubahiselidir. Start goturmek olar ve o demokratiyaya sahib cixmaq lazimdi umumiran uzre. Fars shovinizmine imkan vermemek lazimdir ki, o demokratiyaya sahib dursun ve desinler ki, onlar Irani bolurler, demokratyiyaya qarshi cixirlar. Hetta adini fashist de qoyurlar. Bu umumiran herekatina sahib cixmaq, ohuhla elaqe yaratmaq cox vacib meseledir. Baxin insanlar muxtelif dushunur. Menim yadima birden bire dushdu rehmetlik Ali Tebrizi. Boyuk ishler gormush, en azindan ozone boyuk bir abide yaratmsh milliyet ve medeniyet hesabina, 10 illerle bu yolda calishmish. Onun yanina getdik, bizi tenqid etdi. Deyir sizin ne ixtiyariniz var quzeydekiler turkleri bolursunuz. Iran ele turk dovletidi. Siz Azerbaycan Respublikasinin musteqilliyini qaldirmaqla bolursunuz her yani. Gerceklik ele deyil, onun farsi var, filani var. Yox o ele bu cur baxir. Insanlarin ferqlidi dushunceleri. Hec kesin haqqi yoxdur ki, desin sen de menim kimi dushun. Ve bu cur dushunenlerde var. Irani qutbleshdirmek bizim en cox ishimize yarayir. Bunu da nezere almaq lazimdi. Ona da hormetle yanashmaliyiq. Demirem onun esiri olmaliyiq, amma bu Azerbaycan hamimizin Azerbaycanidi, hamimizin her hansi meseleynen bagli fikir soylemek haqqimiz var. Nehayet dorduncu demek istediyim mesele muracietle baglidi. Baxin ele serlovhede gelir Guney Azerbaycan yolumuz istiqlal ve birinci abzasda Azerbaycanimizin butovluyu. 3-cu, 4-cu bendlerdeki iki elli destekleyirem. Birliye cagirishdi. Bir olaq, dava etmeyek, emeli ishlerle meshgul olaq. Amma ondan sonar gelir 6-ci bend. Indiden federalliga ve ya istiqlalciliga bolunmekle milli herekati bolmek oldugu ucun bu terminleri istifade etmeyek. Bunlar ele terminlerdi ki, aletdi de bunlar olmadan geri qayitmaq olmur. 7-ci Mili Demokratik Milli Cebhesi, DAK, Quzey Azerbaycan Milli Teshkilati. Burda iki bend var. Men bir daha deyirem mumkun olmayan meqsedi qarshiya qoyanda sonar perishanliq yaranir. Hec olmasa addim-addim eliyek de. Bu teshkilatlar arasinda normal tolerant munasibetleri, elaqeleri hec olmasa yaradaq, ya da gorushmeler olsun. Men yuze yuz eminem ki, bu cebhe ideyasi bashlayib. O bu gunun shuari deyil, ona pessimist yanashin. Sonra DAK menim sevdiyim teshkilatdi. Eger birlik ve butovlukden danishiriqsa niye o birilerden ayrilir? DAK teshkilatlardan biridirse birlik prinsipi bunu teleb edir. 8-ci bendde bunun meqsedi. Amerikaynan, o birisiynen elaqe olmasinda Azerbaycan Milli Herekarinin da muttefiqleri olmalidi. Bu muttefiqleri deqiq deqiq mueyyen etmelidi ve onunustune damga vurmaq bu shekilde mence yanlishdi. Bunun arxasinda muttefiqlik meselesi de getirilseydi bu bendde. Oz gucumuze dayanaq, amma muttefiqlerin xidmetinden istifade etmek prinsipinden qacmayaq.”