Iranda məktəblər yalnız bir dildədir!
Bu kechən cuməaxşamı günü milyonlar həyəcanli və sevincli uşaqlar ilk dəfə olaraq məktəblərə yollandılar. Məktəbə başlamaq hər bir uşaq üçün, dünyanın hər ölkəsində olursa da, arzulanmış və həsrətlə gözlənilmiş bir gündür. Indi onlar da, onlardan öncələri kimi, yazıb oxumağı öyrənəcəklər və yeni dostlarla tanış olacaqlar. Lakin Irandakı uşaqların yarısından çoxu bilmir ki ılk dəfə sınıflarına girərkən, təssəvur etməməli bir qaranlıq həqitətlə yanaşacaqlar. Öyrənəcəklər ki ana dildə təhsil yasaqdır və habelə ana dıldə oxumaq xəcalətli və qanunsuz əməldir.
Iran çoxmillətli bir ölkə kimi özündə müxtəlif millətləri, o sıradan azərbaycan-türkləri, farslari, kürdləri, ərəbləri, türkmənləri və baluçlari yerləşdirir. Ölkənin əhalısının yarısından çoxu geyri-fars köklüdür, amma ona baxmayaraq, ölkənin bir rəsmi dili kimi ancaq fars dili qəbul olunur. Iranin ana yasasının 15-ci və 19-ci maddələrində hər bir milli azlığın öz ana-dilində təhsil almaq hüququna malık olsa da, maddələrin əksinə, təhsil ancaq fars dilində keçirilir.
Iranın asimilasiya siyasetinde qeyri fars etniklərin yaşadığı yerlərdə məktəblər açaraq fars dilini zorla uşaqlara öyrətmə metodu ən efektli vasitədir. Bu siyasətin təməli Pəhləvi sülaləsinin iqtidara gəlməsi ilə eyni zamanda atılmışdır. Iranı farslaşdırmaq və ölkədə fars mərkəzli monolit kimlik və kültür yaratmaq siyasəti o zamandan bəri rejimlərin dəyişməsinə baxmayaraq davam etmişdir. Bu gün Iran rejimi bir Islam
cümhuriyətidir, amma əslində bəzi müəyyən sahələrdə rejimin əməli siyasəti Islam dininin dedikləri ile təzad təşkil edir. Islamda vaizlik edilir ki bütün insanlar irqlərinə baxmayaraq bərabər haqqa sahib olmalıdılar. Buna baxmayaraq İran əhalisinin ən azından 24% ve böyük ehtimala görə isə 45%-inden ibaret olan Azerbaycan türkləri heç bir səviyədə öz doğma ana dillərində təhsil ala bilmirler. Iranın quzey doğusunda, Şərqi Azərbaycan vilayətinin mərkəzində olan Təbriz universitetində yeddi dildə oxumağa imkan var, ancaq Azərbaycan türkcəsində oxumaq mümkün deyildir.
Bügünki dünya sürətlə dəyişilir, Iran ölkəsi də həmçinin. Hamımız bilirik ki insanin məktəbdə aldığı ibtidai təhsil onun bütün həyatına təsir edir və gələcək inkişafında böyük rol oynuyur. Bunlara əsaslanaraq Iran hökumətinə xatırlatmalıyıq ki müxtəlif külturlarin varlıqından zənginləşmək yolunda, nə inki onların məhvinə, cəhd etməlidir.
Ümid edirik ki, dünyəvi və demokratik ölkə olan İsveç dövləti bu konu ilə bağlı məsuliyət hiss edərək İranda yaşayan qeyri fars milletlerin milli-insani haqqları yolundakı mübarizələrinə dəstək verəcəkdir.
Nərgiz Nedaei-Beldaşli
Azerbaycan Gəncler Fedrasiyonu Isveç-in sedri
Yazının isveçcəsi, İsveçin ikinci böyük qazeti Göteborg Posten-də çap olmuşdur