S.C.Pisheveri-110

Azerbaycan xalqi esriler boyu qizqin mubarize alovlarindan kecmish ve bu mubarizelerde oz oqullari ve qizlari icerisinden bir cox shohretli qehremanlar yetishdirmishdir.
Xalqimiz zengin medeniyyete malik olmush,elm,edebiyyat ve bashqa sahelerde dunya medeniyyeti xezinesine qiymetli inciler vermish .Gorkemli alimler,shairler ve bashqa medeniyyet ustalari terbiye etmishdir.
Muasir dovrde Azerbaycan xalqinin yetirdiyi siymalar icerisinde S.C.Pisheveri gorkemli yer tutmaqdadir.O,Guney de Milli-demokratik herekatimizin zirvesi,21 Azer nehzetinin teshkilatcisi ve rehberi olmushdur.
S.C.Pisheveri Milletimizin ele oqullarindandir ki,derin siyasi ve felsefi dushunceli,fisunkar qelem ustaliqini ,bacariqli teshkilatciliqini ve sadece gozel insan xasselerini oz vicudunda birleshdirmish ve ictimai-siyasi fealiyyet sahesinde heqiqeten genish nezeri ufuqe ve cox cehetli renqareg emel ve tecrubeye malik olmushdur.
S.C.Pisheverinin ictimai-siyasi xadim kimi heyat fealiyyetinde omrunun son illerine tesaduf etmish 21 Azer herekatinin bashlanmasi,inkishaf etmesi,qelebe calmasi ve tam bir il muveffeqiyyetle heyat surmesi dovru en yuksek zirveni teshkil edir.
S.C.Pisheveri o cehetden ne tek Azerbaycan ,belke dunyanin mutereqqi herekat tarixinde gorkemli yer tutur ki,o,mubariz,medeni,qelem lakin indiki sherayitde mezlum bir xalqin arzu ve amallarini temsil edir.Onun tapdalanmish hiquqlarini berpa etmek,onu zulm ve istibdaddan xilas etmek ,ona shen ve xoshbext heyat yaratmaq ucun merdlikle ayaqa qalxmish,gunun nebzini tutmush,genish xalq kutlelerinin butun ehtiyac ve telebatini olduqu kimi derk etmish ve butun bunlari heyata kecirmek ucun boyuk bir herekatin bashinda durmushdur.
O,26 Avqust 1893-ci ilde Xalxal mahalinin Zeyve kendinde anadan olmush,ilk tehsilini orada aldiqdan sonra ailesi ile birlikde Bakiya getmish,orada tehsilini davam etdirmishdir.Onun genclik illeri 1917-ci il inqilabi dovrune ve sonra iyse Qafqazda geden mubarizeler dovrune tesaduf etmishdir.
S.C.Pisheveri bir muddet Edalet firqesinin orqani Hurriyyet qezetinin mesul redaktoru vezifesinde ishlemish,sonra veten torpaqinda mubarize aparmaq meqsedi ile Irana qayitmishdir.O,doqquz il Rizaxan diktatorluqi eleyhine mubarize apardiqdan sonra nehayet 1930-ci ilde murtece dovlet terefinden hebse alinmish 11 il Tehranda Qesr qacar zindaninda saxlanilmishdir.
S.C.Pisheverinin hele zindandan sonraki fealiyyet dovru daha semereli olmushdur.
Melum olduqu kimi 1941-ci ilde iki dovlet arasinda movcud olan qerardad esasinda sovet ordusu hisselerinin Irana daxil olmasi ve bezi bashqa amiller Iranin ictimai,siyasi heyatini mueyyen qeder deyishdirir.Azaciq demokratik sherayitin yaranmasi mutereqqi quvvelerin dircelmesine sherait yaratmishdir.S.C.Pisheveri bu sheraitden olduqca elverishli suretde istifade etmeyi bacaran inqilabi kadrilar sirasinda muhum yer tutur.
o,Iranin demokratik metbuati dayireleri icerisinde Ajir ruznamesinin mesul redaktoru kimi boyuk nifuza malik olmushdur.Metbuatin Azadliq cebhesinin yaranmasi ve 44 gundelik qezetin bu cebhede birleshmesi ancaq ve ancaq S.C.Pisheverinin bacariqli teshkilatci,ve gorkemli rehber olduqunun gozel neticesidir.
S.C.Pisheveri menali omrunun son illerini her cehetden boyuk ehemmiyyete malik olan, Milletimizin tarixinde parlaq sehifeler acan 21 Azer herekatinin neticesi Milli hokumete hesi etmishdir.Onun qoyub getdiyi siyasi ve edebi irs olduqca qiymetlidir.Bu irsi tedqiq etmek ve genish ictimaiyyetimize catdirmaq vicdani vezifemizdir.Biz S.C.Pisheverini,onun kecdiyi heyat yoluni,bize oyretdikleri qiymetli tecrubeleri Milletimizin genc nesline catdirmaq ucun var quvvemile calishmaliyiq.
Cevahirlel Nehru demishken,tarixini tanimayan millet onu tekrar etmeye mecburdur.
Milletimizin gorkemli ictimai-siyasi xadim oqli S.C.Pisheveri idiya safliqini tam diqqetle qorumaqi,Teshkilatciliqi gunden-gune mohkemlendirmeyi,nizam-intizami daima artirmaqi tapshirmishdir.
Hormetli hemvetenler!
26 Avqust 2003 Guney azerbaycanin Milli- demokratik herekatinin zirvesi 21 Azer nehzetinin yaradici ve rehberi ,Milli hokumetimizin bashcisi S.C.Pisheverinin doqum gununi munasibeti ile haminizi tebrik edirik.Sozumu ise gorkemli ictimai-siyasi xadim S.C.Pisheverinin oz kelami ile sona yetirmek isterdim.
S.C.Pisheveri : Kecmish inqilabcilari,xalq yolunda can verenleri yaddan cixaran bir millet canbaz ve fedakar oqullar terbiye ede bilmez.Kecmish inqilabcilari boyudub,qehreman tanida bilmemish bir milletin icerisinden qehremanlar cixmaz. 

S.C.Pisheveri-11

(2)

Meshrute herekatinin neticesi Milletimizin milli-menevi deyerlerinin inkishafinda istiqamet goturmediyinden,milli edebiyyatimizda yeni canlanma prosesi ozuni gostermeye bashladi.Milli azadliq herekatimizin tesiri neticesinde gorkemli satira ustasi Mocuz kimi shairlerle birlikde Shexmehemmed Xiyabani ve S.C.Pisheveri kimi siyasi xadim,alovli publisist yazicilar meydana cixdi.
Shubhesiz ki,Xiyabani ve Pisheverinin meydana cixmasi milli edebiyyatimizda bir donush noqtesi oldi.Sheyx Mehemmed Xiyabaninin yaradiciliq yoluni davam etdiren S.C.Pisheverinin edebi ve bedii irsi son dovrulere qeder butunlikle oyrenilmemish qaldi.Halbu ki Guney Azerbaycanda bash vermish edebi ve ictimai hadiseleri duzgun qiymetlendirmek,Bu hadiselerin istiqametini,inkishaf xettini aydin gormek ucun S.C.Pisheverinin edebi-bedii irsi olduqca faydali ve gerekli olardi.
S.C.Pisheveri 1919-ci ilin iyun ayinda Bakida HURIYYET qezetini tesis edir.Azerbaycanda sovet hakimiyyetinin qurulmasindan sonra KOMONIST qezetinde oz meqaleleri ile cixish edir.Sonralar KENDCI qezetinin ve onun nezdinde cixan TIKAN jurnalinin mesul redaktori olur.Gilanda inqilabi herekat yatirildiqda Tehrana gederek 1921-ci ilde Iran hemkarlar ittifaqinin orqani HEQIQET qezetinde EHMED PERVIZ ve ECUL imzalari ile cixish edir.
28 oktiyabr 1930 da S.C.Pisheveri Tehranda polis terefinden hebse alinir.O,zindanda da edebi-siyasi fealiyyetini davam etdirir.Bir nece bedii eser yazir.Zindan xatirelerini,coban ve peleng hekayesini,Natasha povestini,cengel romanini zindanda qeleme alir. 11 il zindan ve surgunden sonra 1941-ci ilde azad olur.21 may 1943-ci ilden bashlayaraq fars dilinde AJIR qezetini neshr etmeye bashlayir.1941-45-ci illerde S.C.Pisheverinin edebi,siyasi fealiyyetinde fashizme qarshi mubarize muhum yer tutur.Nehayet onun AZERBAYCAN qezetinde derc etdiyi meqaleler Guneyde milletimizin milli istiqlaliyyet uqrunda apardiqi mubarizeni eks etdirmeye hesr olunur.O,derin vetenperverlik ruhunda yazdiqi bu meqalelerinde gosterir ki,milletimizin ozune mexsus dili,erazisi,iqtisadiyyati,milli adet-enenesi vardir.Ona gorede oz muqedderatini hel etmek hiququna malikdir.Milli azadliq herekat dovrunde onun siyasi publisistikasi oz yuksek zirvesine qalxmishdir.Ilk genclik illerinden bashlayaraq inqilabci quvvelerin on sirasinda geden yazici oz meqalelerinde milli azadliq herekatinin qarshisinda duran vezifeleri izah edir ve onlari heyata kecirmek ucun mubariz quvveleri ruhlandirirdi.O.milletimizin milli medeniyyet ve milli istiqlaliyyet hiququni dananlara qarshi mubarize aparirdi.S.C.Pisheveri bele bir fikri ireli sururdi : Milli medeniyyet milli dilde tezahur edir.Bir xalq oz milli dilini serbest inkishaf etdirmek hiququndan mehrum edilerse onun milli medeniyyetinin azad inkishafindan danishmaq olmaz.
S.C.Pisheveri de bedii yaradiciliqa sherile bashlamishdir.HURRIYYET qezetinde NADI,ECUL ve M.C.NADI imzalari ile cap etdirdiyi sherler buna aydin sibutdur.
S.C.Pisheverinin edebi tenqid sahesinde de gorkemli xidmetleri olmushdur.Edebiyyatin terbiyevi ehemmiyyetini qiymetlendiren Pisheveri etika haqqinda da gozel fikirler ireli surur.O gosterir ki,exlaq pozqunluqunun madi esasi vardi.Ona gorede cemiyyetde olan bu nuqsanlari aradan qaldirmaq ucun nesiyhet etmek deyil,ictimai qurulushu deyishdirmek lazimdir.
Edebiyyatshunasliqin bashqa meseleleri,o cumleden shikl,mezmun,xelqilik,bedi dil,tercume ve sayire haqqinda S.C.Pisheverinin orjinal fikirleri vardir.
S.C.Pisheveri Azerbaycan edebiyyati tarixinde bir publisist,yazici ve edebiyyatshunas kimi ozune mexsus yer tutur.Millrtimizin milli azadliq mubarizesi S.C.Pisheverinin yaradiciliqina derinden tesir etmish,onun alovli qelemine mustesna bir tesir qudreti vermishdir.Xalqa sonsuz mehebbet ve sevgi vetenperver yazicinin esas ilham menbei olmush,ona gore de inqilabci yazicinin eserleri indide oz deyerini saxlamaqdadir.

Əlirza Miyanalı