Arşiv  |  ASMEK  |  OdlarYurdu  |  GünazTv  |  Saytlar  Kitab Evi        Add Durna to your favorites
 
   |  آرشيو   ا   ادبيات  ا  اوشاق  ا  قادين   ا   رئداكتوردان      

 

21 آذر حركاتينا بير باخيش

 

مشروطه اينقيلابي‌نين يئنيلمه‌سي ايله، اينگيلتره امپرياليزمي‌نين سياستلري دگيشيلدي. سانتراليستي دؤولتلرين دوغولماسي، اوندان دا قاباق باتي‌داكي مسلمان توركلرين اليله تاپدانميش خريستيان دؤولتلري‌نين گيزلين دسيسه‌لري نتيجه‌سينده، بؤلگه‌ميزده اوز وئرن بحرانلي وضعيت رضاخان كيمي آدامي قودرته مينديردي.باتي امپرياليست‌لرين آماجي ، رضاخاني ايش اوسته گتيرمكدن ايكي حيصه‌يه بؤلمك مومكون‌دور: 1) او چاغدا بولشويست‌لرين قاباغين آلماق 2) ايران آدلي اؤلكه‌ده باتي‌يا باغلي بير دؤولتي قدرته چاتديرماق.

رضاخانين ايش اوسته گلمه‌سي ايله مشروطه اينقيلابي‌نين قازانديغي نائليت‌لرين هاميسي آرادان گئديب ، هاميدان چوخ فارس ديللي اولمايان ميللت‌لرين زيانينا سبب اولموشدور. ايران‌دا دانيشيلان بوتون باشقا ديللر، فارس قوللوقچوسو اولما سياستي ، هابئله يابانجي‌لارين قوندارديغي كولتورون ايچينده بوتون ميللت‌لرين آسيميلاسيا پروسه‌سي اوزره ، بو ميللت‌لر رحم‌سيز بير باسقي‌يامعروض قالديلار.

آذربايجانا گؤندريلميش محسني آدلي  فرهنگ باشقاني بئله دئييردي: كيمسه توركو دانيشيرسا آغزينا نوختا وورون ، بو سؤزون بير دؤولت آدامي آغزيندان چيخماسي فاجيعه‌نين درين‌ليگيني آرتيق‌راق گؤسته‌رير.سونرا رضاخان سلطنتي‌نين ييخيلماسييلا ايران اؤلكه‌سي بؤلگه‌لرينين دوروملاري دگيشيلدي . روسلارين آذربايجان توپراقلارينا هوجوم گتيرمه‌سي ايرانداكي ايللر بويو باسقي‌دا ياشايان ميللت‌لره بير فورصت كيمي اولموشدور. اونا گؤره آذربايجانين ميللي كونگره‌سي 1324-جي گونش ايلي آبانين 17-سينده بوتون آذربايجانليلارين الي ايله ايشه باشلادي،دئييشلره گؤره ، او سئچگي‌ده بير ميليون آذربايجانلي آكتيو صورتده قاتيلماسييلا اسكي آرزيلارينا چاتميشدي، بو ميللت چاليشيردي اؤز موقدراتيني اؤز الينه آلسين.آذربايجان دئموكرات فيرقه باشقاني سيد جعفر پيشه‌وري ايلك كونگره دانيشيغيندا بئله دئيير: «بيز يالنيز ايسته‌ييريك اؤزوموز اؤزوموزو ايداره ائدك».(بونون هاراسي گوناه‌دير!؟)

كونگره‌ده 39 كيشي «ميللي هيئت» آدي ايله آذربايجانليلارين ايستك‌لري اوغروندا رسمي صورتده چاليشماغا باشلادي.لاكين بو گؤركملي ايشلرين سورعتله قوشولوب يولا دوشمه‌سي هابئله آذربايجانليلارين موقدراتينين ايره‌ليلنمه‌سي ، تهرانداكي فارس حاكيميتي سانجيلانديردي. باشقا ميللت‌لر طرفيندن دستكلنمه‌سين دئيه ايشه دوشدولر.اونلارين بو اوغراييشي گؤزلري گؤتورمه‌دن مركزي دؤولت ناظيرليك باشقانلاري آذربايجان سفرلرينده گيزليجه نيظامي آلايلارينا آذربايجان خودموختار دؤولتي عليهينه سؤزلر وئرميش، نهايت اونلاري ميللتيميزين اوستونه كوشكودوب نئچه اينسانين شهيد اولماسينا سبب اولموشدولار. اما دؤولتيميزين خبردار اولماسييلا فداييلريميز بو خيانتي ده كئچمشده‌كي كيمي آرادان قالديرميش‌ديلار، خاطيرلامالييام سرهنگ زنگنه كيمي قان‌تؤكنلر اورميه‌ده چوخلو گوناهسيز اينسانين اؤلومونه قول آتديلار.اما بو خيردا-خيردا آتيليب-دوشمكلر نتيجه وئرمه‌ييب 21/9/1324 –ده آذربايجانين آزادليغي اوغروندا موباريزه باشا چاتديقدا ميللي هيئتين بوتون ايختياراتي ايله ايشلريني آذربايجان پارلمانينا وئريب ،پارلمان دا سيد جعفر پيشه‌وري‌ني ميللي حوكومت باشقاني سئچدي. بيرايل ميللي حوكومت آلتيندا او قدر ايشلر تمللي گؤرولدو،ايگيرمي ايلين ايشي ايله برابر ايدي.«شميده»اؤز خاطيراتيندا بئله يازير: ايللر بويو آذربايجانين مظلوم ميللتي ايلكين مدني حوقوقلاريندان محروم قالميشدير.او اؤز اوشاغين دا يابانجي ديلده درس اوخوتما مجبوريتينده ايدي. ايندي ايسه جومهوري اونلارا آنا ديلده مكتب آچيب آنا ديلده ده آيري-آيري فاكولته‌لرده تبريز يونيوئرسيته‌سينده درس اوخونور، آذربايجان راديوسو آيري-آيري ديللرده باشقا ميللتره ده پروگرام يايماقدادير.تبريز تئاتري آچيليشيندان سونرا نئچه قزئته ده چيخماغا باشلاييب و اونلاردان ان اؤنملي‌سي قادينلارين اورتا دوغودا ايلك دفعه اولاراق يونيوئرسيته‌يه گئتمك‌لري ايله اوْي وئرمه حاقلاري اولوب.

بو گئنيش سويه‌ده ده‌يرلي ايشلرين گؤرولمه‌سي يئكانلي ، قيامي، الهامي كيمي دؤولت آداملارين دا ميللي حوكومته ماراقلانديريب اونلاري دا اؤز ميللت‌لري اوغروندا  چاليشماغا تشويق ائديردي.نهايت چوخلو ضيالي اينسانلاري دا هابئله نئچه-نئچه تهران قوشونوندا بؤيوك كاماندانلاري اؤزلوگونه قايتاريبان ، تبريزه گتيردي. بو آرادا تهران فاشيستلري ساكيت اوتورمادان گئجه-گوندوز آزاد آذربايجان عليهينه اوتوروملار آپاريرديلار. و چوخ چاليشاندان سونرا ايچه‌ريدن الي بوش چيخيب قوام السلطنه‌ني موسكووايا يوللاديلار. قوام روسلارين آغزي سولانسين دئيه شمال پئترولو اوستونده اونلارلا دانيشيغا گيردي، ايستالين ،رحمتليك پيشه‌وري‌نين مكتوبلارينا ده‌ير وئرمه‌دن قوام‌لا بئله قرارا گلديلر، روس قوشونون آذربايجاندان چيخارتسين سونرا ايستالين دئييردي آذربايجان‌لا كوردوستان حوكومتلري گرك دونيا باريشي اوچون اؤز حاقلاريندان كئچه‌لر.

بو دانيشيقلارلا آليش-وئريشدن سونرا موسكووانين ساتقين حزب توده‌چي‌لري ميللي حوكومتين عليهينه ايشه دوشدولر، بو ساپي بيزدن بالتالار موسكووادا يازيلان اويون‌لاري آذربايجان ميللتينين باشينا گتيريرديلر بو خائين دسته‌لر ايستالينين خوشو گلسين دئيه آذربايجان فداييلرينين ايچينده آيريليق توخومو اكيرديلر.

ميللي حوكومت قورولاندا، حزب توده آذربايجان قوون منل ئدي مللي حوكومتين ايچينه گيرمك اوچون هر ايشه قول قويوب او ياندان تهراندا باشقا حزبلرله او جومله‌دن ايران حزبي، قوامين دئموكرات حزبي‌له ايش بيرليگي آپاريب ائتلافي كابينه قورماغا چاليشيرديلار. بو تهران‌لا موسكو آراسيندا آتيليب دوشن توده‌چيلر بير ياندان آذربايجان ميللي حوكومتيندن حيمايت ائديرديلر بيرياندان دا آذربايجان دوشمنلري ايله دؤولت قوروردولار. ايستالين‌له قوامين آليش-وئريشي سونوندا يئنه ده يئنيلن بيز اولدوق.يئنه ده بيري ساتدي بيري ده آلدي. بونلار اؤيره‌نيبلر ساتالار،اونلار دا اؤيره‌نيبلر آلالار.

بو روس ،فارس ،حزب توده بيرلشمه‌سي نتيجه‌سينده نهايت تهران قوشونو آذربايجانا داخيل اولوب آذربايجان نجاتي آدي ايله 30 ميندن آرتيق آذربايجانلي قيريلدي،70 ميندن ارتيق او تاي آذربايجانا سورگون اولدولار، 100 مين نفردن آرتيق دا ايرانين باشقا شهرلرينه كؤچدورولدولر.ويليام داقلاس يازير: ايران قوشونو آذربايجانا گيرنده هر يئري قورخو بوروموشدو ، فارس عسگرلري سوي‌قيريمدان سونرا آذربايجانين بوتون كند-شهرلرين ييغمالاديلار.ائله كي بوتون مال-حيوانلارين دا يا اؤلدوروب يا دا آپاريرديلار.اونلار قادينلارين عيصمتلرينه ده توخوناراق آذربايجاني بير ساواش ميدانينا چئويرميشديلر.

آذربايجانين ميللي حوكومتي يئنيلندن سونرا محمد رضا شاه 21 آذر گونون آذربايجان قورتولوشو گونو آدلانديردي، حزب توده ده يازيردي: آذربايجانلا كوردوستان حوكومتلري دونيادا باريش اولسون دئيه گرك فدا اولايديلار.

 ايران ميللي جبهه‌سي ده اعلانلاريندا ميللي حوكومتين ييخيلماسين بايرام كيمي آدلانديريرديلار.

ايندي ايسه 61 ايلدن سونرا آش همن آشدير، كاسا دا همن كاسا.ايسلامي حوكومت كليبر داغلارين پادگان حالينا چئويريب، قبيرلريميزين اوستونده فاتحه اوخوماق دا ياساقلانيب، گنجلريميز اوزون مدتلي دوستاقلاردا عؤمرونو سورور، ضيالي‌لاريميز اؤز وطنلرينده قريبلر كيمي گزيرلر، سرمايه صاحيبلري‌ميزين الي-قولو باغلانيب مئشه‌لريميز تالانير اينسانلاريميز فارسيستاندا ايش داليسيجا بو قاپي‌دان او قاپي‌يا...

اما :زنجير همشه ضعيف يئريندن قيريلار.

بير ده آتالار سؤزو : بير آرخا كي بير يول سو گلدي اومود كي بير ده گله...

 

 

تبريزلي